吾爾開希的流亡筆記

吾尔开希大叔： 我们一定要干掉共匪 建立民主东亚联邦 维汉藏蒙 和谐共存 共匪杀杀杀杀杀杀杀

你累不累？ 除非是一些原则性的问题，除非是一些理智的问题，我觉得其他的你完全可以不理睬啊，为什么每一条都回的那么多？
至于上面的一些维文评论，我估计你大半看不懂··· 真的没事··· 如果你能上我的主页留言，该多好，因为我这很难上你的博客，今天找了个比较好的代理才上来的，估计过几天这都不灵了··· 真的希望你留个 E-MAIL ···

吾尔开希 :

出頭鳥 :
吾爾開希， 你在放屁，我和你是中學同學， 你的维語很差， 一口北京腔漢語， 连饮食习惯完全漢化， 偷偷吃豬肉比漢同學還要猛，“连饮食习惯都还是非常维吾尔”真是胡言。 我還記得你課間得黃段子，說你得陰茎长得可以可以打枣子。自豪的维吾尔人？ 我和同学们认为你只是一个喜欢出头，不自尊的小丑而已。Shut up please!

如果你真的是我的同学，我先问候你。
你的言词粗鲁，真遗憾。一口北京腔汉语跟会不会说维语一点关系也没有，同学你的逻辑有问题；我至今仍然能够和家人用维吾尔语沟通，也曾经接受过自由亚洲电台维吾尔语专访，至于怎样算很差，你是维吾尔族吗？偷吃猪肉这种话不要乱讲，但如果是偷吃，还能让你知道？除非你是朋友，那还真不够朋友；在八中上高中时我曾经参与学生会自由竞选，支持一个朋友参选，一定还有其他一些作法让你觉得我爱出风头，当时年轻吧，幼稚的地方一定有；我如果在二十多年前，上高中时有过讲黄段子的经历，也没什么值得否认的；现在我们都四十来岁了，那二十几年前的事出来想说明什么，那才真还幼稚啊。

這人如果是吾爾開希先生的同學，
如果他『自謙』自己是『馬齒徒長』，
大概我沒有什麼話要說的。

看了你这么多文章，我要不理智了，虽然不爱中共，但我爱国。

Essalamu eleykum Orkesh ependim, yaxshimu siz. nechche yil awal sizge yer tewreshtin aldin melumat berish usuli heqqidiki izdinishim uchun turghan yeringizdiki munasiwetlik orunlardin hemkarliq yaki yardem telep qilip xet yezip jawap alalmighan idim. bu tetqiqatim uchun yardem qilidighanlargha eastichi bolup birelersizmu?

jewap berishni layiq korsingiz shexsi adrisimgha xet yezishingizni umid qilar idim.

rexmet sizge.

我是漢人，我尊重你們維族的權利，但民族問題和土地問題要分開講
民族獨立問題可以用理性，理想的理論去宣揚，
維族也盡可以去獨立，但土地不是某民族獨佔的，
國土也是不可能講清楚所有權的
它必須用叢林法則來改變。

所以假如維族人公投統一，我支持維族人退出中國，另尋無主之地獨立，
正如美國建國歷程一樣。

假如你們要新疆土地上獨立，那就起來武裝起義，像滿清蒙古一樣打垮漢人
那樣你們要多少土地都是你們的。

@fk
请问楼上的汉人，您凭什么说‘民族問題和土地問題要分開講’？请不要拿美国人的历史和维吾尔人的历史相提并论。无论是从时间上还是空间上来看，这实在是风马牛不相及。

照您的理论，维吾尔人只要离开自己的土地之后，在别人的土地上寻求独立就无可厚非了，是吗？我认为，您是在为汉人的大规模的非法移住新疆做一种强盗式的诡辩。看似您好像是在同情维吾尔人，可是从您的字里行间，我感受到的只是傲慢与残酷。说白了，您的言外之意就是，‘维吾尔人啊，你们要么离开自己的土地，另寻出路，要么就自取灭亡吧’。

其实，您并不了解维吾尔人。我不否认，在维吾尔人当中有不少人在寻求独立，甚至有人宣扬以暴力的方式达到此目的。为什么会这样，我就不多说了。可是您是否知道，与此同时一些有识之士也在提倡非暴力的，和平的方式来解决问题。而且也有和达赖喇嘛一样提出高度自治口号的人。我相信，这种非暴力的思维会演变成思潮，最终会成为解决新疆问题的一把钥匙。

您不要把维吾尔人看得那么愚昧无知，没有头脑，以至于会放弃自己千百年来繁衍生息的土地。这只能是象您这样的汉人的白日梦罢了。即使困难重重，我们也会努力寻求一个既要保护自己切身利益，同时又要和汉族和平共处的一个有效方案，而不是您所期望的那种‘武裝起義’的。

最后，我还想告诉您，维吾尔人从来没有想过要独霸这个由众多民族构成的土地。您听说过历史上有维吾尔人要其他的土著民族到别的地方另寻出路的吗？维吾尔人与其他土著民族之间并不存在根本性的冲突。但是，就象从这片土地的现在的行政称谓所能够了解的那样，作为这片土地的公认的主体民族，他们现在失去了本应属于自己的诸多合法权利。一个个体的人可以因有人侵犯了他的权利而与他对薄公堂，难道一个民族就不可以为了保护自己的合法权利而提出抗议吗？

不要忘了您的祖先说过的那句话，‘以和为贵’。

新疆想独立，只有武装斗争一条路。

1. 土地沒有天然的所有權，歷史也不能為任何領土提供絕對的理論證據。漢人佔據中原雖久，
仍不是這片土地的天然所有者。但現實中，領土是有所有權的，中原是漢人的中原，西域
是維族人的西域。這種權利完全基於叢林法則，沒有任何道理可講。

2. 我並非在鼓吹弱肉強食和歷史虛無，是非對錯有時很容易分別，有時卻很難。
歐洲人搶奪美洲土著的土地，顯然是強盜行為。因為之前大西洋兩岸的民族，關係清白，
毫無恩怨。但西域與中國交流已久，期間民族生滅煙息，是非恩怨早已經辯不清了。
漢人屠殺西域民族，維族人屠殺漢回都有發生過，所以不要再講“您聽說過歷史上
有維吾爾人要其他的土著民族到別的地方另尋出路的嗎？”這種話，這只會引發沒有盡頭
的論爭，毫無意義。

3. 維族人，藏人都在抱怨漢人入侵，這是現實問題，理應通過現實手法來解決問題。
但你講“漢人的大規模的非法移住新疆”，就不是現實理性的觀點。開歷史糾葛
現實中的新疆是中國的領地，雖然共產黨阻礙人權，但漢人移住新疆顯然是合法的。
本地人仇視外鄉人好像是人類的天性，這本來沒什麼，東西方皆如是。但附上民族之名，
就是民族衝突，民族衝突則沒有理性可言了。

4. 維族人究竟追求的是什麽？是純粹的伊斯蘭體制？還是保留地式的絕對封閉？抑或
繁榮的現代經濟？又或獨立建國？很抱歉，無論那一種要求都不是你我筆戰所能影響的
也不是清高的歷史研究所能解決的。這全都要回歸現實法則。要么說服主體民族，要么
逼服國家機器，在一邊高呼天賦民族權力沒有意義，至少在東方是行不通的。

5. 但中國不是民主國，漢人也沒有投票權，所以我想維族人唯一的和平方式，就是團結
起來，所謂政治就是比人多的遊戲。

6. 古文從來都是多義的，和為貴這句話未必符合你的目的。東突的暴力行為在我看來
並非那樣嚴重，民族屠殺都經歷過了，還怕這樣的場面么？民族交往不需要虛偽
地“和”，我想直言快語更容易消除誤解，當然這一切都寄託在中國正常化的前提下。
不過參考臺灣的經驗，我相信中國民主化，言論自由化之后，民族衝突只會浮上水面，
更加激烈。也許兩三百年之後，各民族之間才能共享一個真正和諧的社會。

@fk

你說漢人移住新疆是合法的，這個法，即指土地所有權、提用和交易法則等等，是否由新疆人跟漢人平等地協定？

這裏絕不止是本地人仇視外鄉人的問題，而是一方水土有一方俗例，漢人恃著政治、資源、數量、乃至對發展規式的話語權的優勢，衝突維人的生活模式和文化存續空間，這也是個叢林式爭鬥現象。大凡是叢林式爭鬥，氣氛一旦蔓延，爭鬥手段就難免會趨於激列脫軌，那正好是因為涉入個人、家庭和民族文明的生死存亡。

若要在這層面追求理想，就得認清楚民族掙扎求存的現實迫力，把個人平等、民族平等、不同取向間互相尊重互留空間，作為制度的基礎，作為討論的底線。若無視民族情緒的存在，就不可能有效地識認和避免衝突。

有一點我非常認同，就是維族人以民族之名發言時，有必要搞清楚其民族取向是為何物。這在於漢人而言亦是一樣的，只是我們一般把國家取向跟漢人取向視為不二，但那亦不是事實。國家實則沒有漢人不漢人的堅持點，尤其國家所包裝著的官員個體，亦沒有一種清晰既定的漢人利益意志。官員追求的，更大程度是自己的權力和利益，漢人之眾，不過是被假借的虎威。一旦官員發現有方便地剝削漢人平民的空間，他們可不見得會為民族利益站台。

政治也不是比人多的遊戲。不然以中國之眾，在國際政治層面應該啥都取得主動了。政治能量取決於道德感召和實效性。道德意識、是非觀念建置不起來，就無從團結。不注重實際行動，空談道德，也不可能跟實權較量。

從這點看，維族尚要建立一種適合感召現代青年立身處世的觀念框架，才有機會發展下去。像伊朗和北韓，乃至是如今的中共，都是沒有將來的，連體制內的有為青年都不會服氣，即使領導層抱有實權，能只會被內耗所抵消。

至於行動層面，就更亂七八糟。恐怖主義完全違反現代文明和體制建設，純粹是反撲既存壓力的發洩手段，而非鞏固實力，興築文明的手段。那些沒有持續發展、抗大組織空間的行動，無論是暴力或非暴力，都不可取。

以色列是一個半成功的復國例子，其暴力和非暴力手段，都是非常現代化，非常有效的。但即如此，猶太立國主義的排他性，仍不可避免地扯其後腿，不同民族共處仍是必須面對的問題，孤立的民族不可能在現代長遠立足。

如果達賴的宗教自治意志，能得到有魄力者承繼，那西藏就是一個未成功，但仍有望繼續發展的例子。至少，以達賴近年處理問題的水平，是乎合現代要求，有持續生存的條件。

若說維族的情況，既被受中國當權者加以邊沿化，也有維族本身的保守、視野限制的自我邊沿化。

要麼有天，漢人主導的中共，政體再無能力承受內耗而崩潰，維人即使有更大的條件取得主動自主，但找不到現代化的精神和方向，則會面對更恐佈的內鬨互搶，更多面的迫逼。看看俄人是如何迫討鎮壓車臣，不知道尚只被中共壓迫的維人，有沒有倒抽一口涼氣。

情感与理智间谈

吾尔开希先生，您好！
我做为一名维吾尔族非常幸福我的民族中出了有您这样能说服上十亿人的一位思想行动者。
当然，我根本不在呼您和我之间对于我民族前途方面的看法上有着较大的差距，更不在呼解决问题方法论看法上的全然不同。 他人怎么说我才不理，您是五十年代后至今维吾尔族中出现的最伟人。
当面以上赞美后不知怎么看待我，先生？请谅解，我也算文革遗留人，已习惯了这么赞美词。再加底头做奴，只知赞美词也。
说道我民族前途，上十亿他族统治下的维吾尔族而言，各说各的，没有一个完整统一的速效实用解决方法，真的太难了。我说“上十亿他族统治下的维吾尔族而言。。。真太难找出路”，数量淹没真理，真无道理。
您和赞同您看法的大多数人说为维吾尔族前途伤脑子的人大多感情用事，很少得他人同情。。。在我们这种下场的民族成员而言不知理情关系怎么解释为合适逻辑。再加上沙文主义大汉族主义糤遭下的一个民族思维法理情分界怎么看？当然，汉族家乡人《口内人》对维吾尔民族的情况知的太小，他们说三道四无关紧要。但维吾尔家乡迁流过来的汉族流们可不同。今日没有一个说这土地不是他们的， 甚至还说维族人不是这土地的人。这里理性情感何在？
汉族知识界和人道民主主义者也同说人权民主落实就没有民族不平等问题了。说人权民族平等怎么理解？
一九四五年八月后期，东突解放运动快末时，要说民族平等，原著民族与外来汉族比百比一，而当今近一比一。平等量尺何在？好，不说这，就现代环境设施分批上说，按一九四五年的人口比例平等算是百比一，到今外来流民汉族也不应会超出百分数十。假如说没有外来的人，这比数应该永远是百比一，到目前我家乡汉族也只不过是二三十万。再假如说有各种特种人员志愿也最多不会超出百万人。那么今日就基本没有民族不平等问题可谈了。这假如也不要说了，就拿现在人口比例来讲，按民族平等，原著民族人全部现代环境设施利用率至少百分子五十以上。可现实如何？百分子十不到！理智思维民族平等何讲？而目前不要说自然增长率，只外来汉人人口每年几十万的速度增长，不久的将来汉民族人口比就超出地方民族率。
当然，八九十年代开始私营代替国营，招工等根本没有民族自治法的约束。汉族比率直线上升。要说地方民族也应搞私营业。不错，前五十年汉政府一直没有正心培养原著民族有智人，人才缺就内地要，需要培训就拿汉人，特别是所谓的兵团，专门全方面镇压当地民族的祸害，他们进东突后靠国力大搞现代汉化生产，地方民族生产根本与它量不了力，地方农牧工业就被它迅速打垮。再加户口顶死制和没有人情的国营公社化等等，把地方民族产业能力破灭，根本没留发展余地。再加无人道的，沙文主义，大汉族主义，官僚主义，无知流氓分子等领导及其走狗的直接民族歧视，迫害，压迫下，地方民族争兴毫无余地了。 专门陷害地方民族较有能力人才几万，无辜镇压肃散近百万城市地方人。您说地方民族中还会有自由出人才？
以上我不是为了一苦禗天而道，而说得汉人入略者无声有声消灭地方民族很小一部分实例罢。说这些的目的在于，我家乡的汉族会有理智吗？好，不要说生气话，“理性一点”，到目前为止我家乡的汉族人所作所为用什么逻辑来思考辩解？我的同乡的今日悲剧用什么来解释请刷？将来的悲剧靠什么来克服防止？给我们的这些带遇到底为了什么目的？我怎么能够相信他们今后做个一百八十度的急转弯变成人道，变成平等，变成民主？他们过去给我们做了那么多的坏事，侵略罪行，这些悲糁的现实我家乡只有有了他们汉族如略者存在一天，就永远无法挽救的可能。
怎么办？
讲理给那些根本不后悔的汉人？耐心的等待他们的好转？
他们不是不懂人道，不是缺凡民主，也不是没有理智。他们所以会那么做是因为他们是外族侵略着！
汉族人曾有过打到侵略者的权利，我们也有哪个权利！
阿，手段吗？带有全副武装的野兽般的敌人面前，手无寸铁的地方人民怎么搞独立？讲人道？讲民主？讲平等？对不起，这些讲法我们已搞了五六十年，不仅没有效果，反而我们在家乡快没了！不是吗？1945年我们有几万兵力的军团，坐下来和谈，结果东突共和国政府没了！49年共党汉人来了，求和谈，我们就座谈了，结果五名高级国家领导被陷害了！从此我们不停的讲谈，结果几万人的地方民族军队被解散了，很多优势人才不知去向了。等等等。。。最后现代设施全汉化了。地方民族人变成废物了！这些都是谈，讲理的结果。以后再也不能那么讲下去了。应该换个方式的时间早就等待着我们。这是一个怎样的方式？
应该是不择手段！这方式一定能成！
这会不会是感情用事不用理智的结果？
吾尔开希先生，您说呢？
用几千年来没发展过的文字写字多么难呀！真主保佑我那32字母，就写到这把。
吾尔开希先生，祝您一切如意！
您的一位不同看法而同乡上于：jilihor@hotmail.com

用汉文辛苦就用维文呗！干嘛那么辛苦自己呢？前面不是有朋友用了拉丁字母书写的维文嘛！还是…您不晓得维文？几千年不变？哦！看来藕是没上过学了，都看不懂甲古文……

我从小在新疆长大，民族同志也接触过不少。我觉的吾尔开西在民族问题上的看法还算理性。民运的目的在于建立一个不分种族，都能获得良好政治权利的一个国家。如果单就民族问题而言，民族独立其实一直被用作工具。美国是个移民国家，各种民族也不少，我看他们也不支持每一个不同民族的独立。
新疆和西藏的问题要放到中国这个大的环境中去看。我并不认为在新疆汉族就会比少数民族有啥特殊的权利。其实很多时候并不是汉族在毁灭少数民族而是少数民族在毁灭自己。我见过很多有文化的民族同志，我不觉得他们智力上有啥问题，他们是老师，医生，还有官员。但遗憾的是有太多其他的人怀有太多的个人目的，利用民族问题作为工具为个人牟利。学生不学习，他们说看汉族人欺负我们，让我们和他们一起学汉语。可是在专门为民族同学开的民族学校里，学生还是不好好学习，他们说学啥新疆是我们的，抢回来啥都有。从历史上讲维族是半农业半游牧民族，对现代技术了解的本来就少。本来就应该鼓励学生努力学习现代技术。前几年开始的石油开采也好，其他行业发展也好，为啥民族同志，感觉工作机会少了很多。都是汉人在工作呢，这是最重要的原因。其实在中东地区这样的事已发生过。光是纠缠在和以色列的斗争中，结果越斗越穷，以色列在发展而其他国家几乎停滞。最近几年，人家也开始觉醒了，比如沙特，连续几年出资送大量学生去海外留学，政府负担所有费用。就是希望学成后能够真正，发展起来。而在新疆许多地方，某些人利用宗教手段宣传圣战，愚弄老百性。别忘了穆斯林的圣地就在沙特。历史上阿拉伯穆斯林世界最光辉的时候，恰恰是最开放的时候，大量的东西方文化被吸收，哲学，医学，数学等都对我们后人产生了巨大影响。一个负责任的人应该鼓励他的民族多学习，提高民族整体水平才能保障文化的发展。犹太人不是最好得力子吗？他们在世界各地流浪了2000年，依然能长盛不衰。
我那时就在新疆发现一个问题，我们那时很羡慕那些在民族地区长大的人他们都会说维语，或哈撒克语。那少数民族学会汉语又有啥不可以的呢！即使是我们自称汉族的人不也是在几千年的历史中和不同民族混和才诞生的吗，又有啥纯种民族的意义在里面呢。少数民族如果永远总是觉得自己是被压迫的最终会把自己消灭。
非洲人最先被作为奴隶压迫，但他们奋发努力，无论在音乐，体育，科学文化，政治领域都做出了贡献并推动美国的人权运动和民主运动的发展。这才是正路。从这一点而言华人在美国的还没有那末多苦难（相比之下）。可是总是自我悲情太多，我们作为一个整体是落后于非洲人的。
平心而论，好象还没有维族被当过奴隶吧？过去民汉纠纷总是民族警察处理，也不应该有啥歧视吧。上上下下的官员大部分都是少数民族吧。公务员也应该也是少数民族居多吧！可是那些所谓的民族精英又做了点啥呢？他门为少数民族的文化教育水平提高做过啥贡献呢？
世界在发展，整个穆斯林世界也在发展，利用宗教信仰来控制自己的人民去实现个人目标的人，最终会失败。如果那个民族的精英们还看不清这一点，最终会导致整个民族的失败。看看巴勒斯坦，如果他们能早点醒悟，将自己的科学文化发展起来，他们早就可以改变自己和以色列了。
别忘了圣经的旧约是用希伯来语和阿拉伯语写成的。

看你机智的回复很是佩服呢， 最近过的如何？要保重身体。

这个刻意抹杀殖民心态说的不对，国家会刻意抹杀比如旗袍这样的外来文化吗，不会，甚至欧美日韩的文化元素侵入中国，让国民产生些崇洋媚外的心态，会刻意阻挡吗？不会，除了商业上的贸易保护。文化的融合是自然发生的。

@fk

您说‘現實中，領土是有所有權的，中原是漢人的中原，西域是維族人的西域’，虽然我并不完全敢同您的这一说法，但是您的这结论不正是由‘历史提供的绝对证据’而得出的吗？您最终还是倒向了历史事实，而非您鼓吹的森林法则。

汉人与新疆的关系由来已久，这是任何人不可否认的历史事实。直至共产党在新疆的统治的最初阶段，汉族人基本上是自然流动进入此地的。所以上了年纪的维吾尔人也认为，祖上三代，或四代已在新疆的汉人也是新疆人。正因为如此我才说要以和为贵。可是，自从共产党的‘殖民军团’–生产建设兵团进入是新疆之后，真正意义上的森林法则受到了人为的破坏，以殖民和同化为目的的汉人入植大规模的开始了。改革开放之后，特别是胡耀邦所奉行的温和民族政策被否定后，甚至被老新疆汉人都称之为‘盲流’，‘癞瓜子’的内地汉人更加变本加厉的涌入新疆。这一流入没有遵循森林法则，没有考虑到当地土著民的根本利益，而是赤裸裸的，有计划的殖民政策。直到我写这段话的时候，我相信乌鲁木齐的火车站正在迎接新的一批入植汉人。您说‘現實中的新疆是中國的領地，雖然共產黨阻礙人權，但漢人移住新疆顯然是合法的’，这话更让我坚信您是一个傲慢的，大中华思想的忠实捍卫者。

历史上的新疆，民族间的争纷是有的，我从来都不会否认。可是，无论是在哪一次冲突中，维吾尔人还没有无情，傲慢到让其他土著民族滚到与她们毫不相干，或者说未曾涉足的土地上去寻找活路。

关于维吾尔人的追求，这与她的历史，文化，经济等等诸多现实要素为基础方可设定。100年前的维吾尔人的追求和现代维吾尔人的追求不必说是不同的。但是有一点是亘古不变的，那就是，在自己的土地上自由的生活。只要她认为自己是自由的，对现状是满足的，无论是伊斯兰体制，还是其他什么体制，即使没有那么繁荣的现代经济，那又何妨呢？更何况，维吾尔人是很注重精神生活的。

应该是‘丛林’，而不是‘森林’，我写错了。

@罗汗

您的一些基本观点我同意。但是您为什么也总是拿美国人和维吾尔人相提并论呢？就象您说的那样，美国是一个移民国家。既然大家都是移民来的，也就不存在哪个民族独立或自决的理论与历史基础。在此，如果您要把印第安人拿出来说事儿的话，他们与维吾尔人不同的是，（借楼上fk的用语），殖民者到来之前，他们处于絕對封閉的状态，但维吾尔人并非如此。

您说‘其实很多时候并不是汉族在毁灭少数民族而是少数民族在毁灭自己’。这是毫无根据的结论，而且和大汉族主义者在树立自己合法性时总是会念叨的口头禅口径一致。和他们一样，您为此提出的理由是，维吾尔人不但拒绝学习汉语，而且没有努力学习现代科学知识，以至于落此下场。您认为这是维吾尔人自古以来的根性，还是说现在变成这样了？。如果是后者，您是否思考过为什么会出现这样的局面呢？对有理智的维吾尔人来说，汉文化是优秀的文化之一，学习汉文化和掌握汉语有百利而无一害。伊斯兰的先知穆罕穆德也说过‘穆民们，去追求知识吧，为此即使是到中国也在所不辞’。然而，这样一种对异文化的渴求是要以相互的尊重和理解为基础的。如果这个文化是以贬低另一个文化的存在价值，而且是以强制性的手段推广的，那必然会引起对方的反弹，甚至是否定。如果您是新疆人，您不会不知道近年的‘双语教育’吧？这一政策本无不是之处。但是从它出台的那一天起就时以维语无用论来作为其合法性依据的。也就是说，政府认为，由于维语在学习现代科学知识时，不具备迅速传播信息的功能，以至于使得维吾尔人不能够与世界同步，所以要从小学开始进行汉语教育是必须的。这样的提法，对有着几千年文化背景的维吾尔人会产生何等的冲击力，以及在维吾尔社会中对这个冲击会产生何等的反冲击力，如果您平心而论的活，应该会有一个合理的判断吧？。

正是在各样一种否定对方的文化价值的政策之下，对以维语为中心的教育的投入开始大幅萎缩，其结果维吾尔人的教育水平出现了严重滞后状态。有一个事实，就是新疆的许多企业在招工时，往往会提出会汉语这一条件，更为甚者，会直截了当地说，不接受维吾尔族人员。这一结果引发的另一结果，我想就是您所看到的‘汉族人欺负我们，让我们和他们一起学汉语。可是在专门为民族同学开的民族学校里，学生还是不好好学习，他们说学啥新疆是我们的，抢回来啥都有’，这样一种反汉族文化的，以及被边缘化之后的独立倾向。

我自己从小学到大学就是在汉族学校受教育的。那时，父母送我去汉族学校仅仅是因为学校离家很近，并非现实压力所迫。我到现在为止从来没有对自己学习汉语而后悔过。但是当我看到我的母文化和母语正在被人为的破坏和削弱，甚至被视为无用时，当我得知联合国教科文组织将维语也列为可能濒临消亡的语言之一时，我对汉文化所持有的亲和感开始动摇了。我明白，对异文化的学习，是求知者的自发行为，它是各民族相互理解，和平相处的一个很重要的文化基础。但是如果她是在否定我的母文化价值的前提下，是以同化为目的逼使我学习的话，这无论如何也是不可接受的。这不仅仅是我出于对本民族热爱的情结，也是出于对多元文化共存的渴望。我真诚的希望汉族的有识之士们能够理解这一点，我想这将会有助于我们共同发展的，用一句时髦的话说，就是双赢。

1.如果把我换成维族人，我肯定和你有相同的感受。
2.最近我在新西兰学习，通过报纸了解到一个信息，毛利人也就是新西兰的少数民族，占总人口的比例约为15%。但监狱中，毛利人的比例约为50%.毛利人认为他们受到不公平的对待，要求建立由毛利人组成的法庭。也许新西兰的法制系统会歧视毛利人，但就我从日常普通人的反映来看，确实毛利人的犯罪率较高。这其实反映了一个问题，少数民族在争取权利的过程中并没有认真反思自己的问题，他把所有的不满都归结到一点：你对我有歧视。这其实既不利于了解别人，更糟的是他渐渐的把这种观点作为解释一切的法宝。当然并不是每个人都这样认为。
3.放开中共的策略不谈，换成美国，来看语言的问题。美国大约保护了几百种印地安人的语言，其中有些语言有几十万人在使用，然而无论如何保护这些语言还是在消失。语言的消失等于文化的消失。保护是解决不了问题的。英语之所以强大完全是因为美国的科技能力影响巨大。现代社会语言的传播只有两种途径：技术的载体或文化的载体。对维族来说后者是唯一手段。而这一手段又不得不靠前一种手段，因为技术是经济的基础。没有经济基础文化根本传承不下去。
4.日本是一个发达国家，他过去也经历过这一过程。之前他们用了大量汉字，后来将他们的文字拼音化。从某种意义上讲，如果他拒绝接受汉字和拼音文字，就不会有今天的发展。维族人至少不用牺牲自己的语言，只是要多学一门语言而已。但重要性不言而喻。
5.犹太人的例子也说明这一问题。他们可是流浪了2000年，但他们还是能保存锡伯来语。因为无论他们在哪一定会掌握当地语言作为发展经济的基础。虽然维族不用像他们飘来飘去，要想保护住语言，手段都是一样的。
6.当我说少数民族在毁灭自己时，是因为有很多所谓的精英们（在哪个民族里都有）就是在混淆这个问题。任何民族的发展，都不是永恒的。自汉以来，西域有多少文化消失？同样在哈利发时代，穆斯林世界的文化科技也很发达，今天都落后了。这是发展的规律。你我都无法抗拒。即便是你们认为强势的汉文化中80%的现代词汇都来自日本。因为西方技术哲学文化中的绝大部分词汇都是日本翻译过来的。英语够强大吧，大约在500年前，他们还没有自己专用的书写方式，最终是从拉丁文字中超过来。500年后的今天谁还用拉丁文。维语有没用不在别人如何说，在于新的维族青年如何看待文化的发展。其实平心而论，那些不学汉语的年青人又有多少会记住本民族的文学诗歌这些能传承文字的东西呢。所以我说少数民族在毁灭自己。想象看当年英国人坚决不要拉丁文会如何。而维语就不同，因为她已经有了系统。唯一的问题是她无法作为技术的载体。但你总要学一门其他的语言才能解决这个问题。
7.从大的方面看，一个民族不可能不受到其他文化的冲击。今天的穆斯林世界普遍存在的问题就是排斥一切。但是在历史上穆斯林地区一直是东西方文化的交汇点，而穆斯林世界最繁荣的时候，恰恰是最开放的时候。
如果维族人继续以封闭的思想看待外来文化的冲击，最终会失去所有发展的机遇。
8.关于先知的话确实很对。但你的解释并不准确。汉语只是一种技术载体。作为一种客观存在，就象一个罗丝，和尊重无关。

维族不像毛利人那样比较原始吧！？维族也不反对学习先进知识吧！？谁说拉丁语消失了，意大利语，西班牙语，法语都是拉丁语的演化！药品名更是还得用拉丁文写！

羅汗先生, 建議您去研究一下, 新西蘭的法官中, 白人和毛利人的比例如何; 還要仔細比對分析, 譬如一個白人和一個毛利人械鬥, 法庭是否在統計上的確判毛利人較重. 其實關於新西蘭, 毛利人是否比較原始並不重要, 重要的是人家比較白人先到達這土地, 是土地上第一群人類, 還有毛利人的確有理由悲情地理解白人和英國不守十九世紀的條約, 奪去毛利人的土地.

至於美國是否保護了印第安人的語言, 羅汗的理解有欠歷史廣度, 直到廿世紀四十年代, 還有很多基督宗教在印第安人保留區的學校, 修女們粗暴地禁止印第安人孩子說自己民族的語言.

@罗汗
罗汉先生
我对毛利人不了解。但我发现，您在评论弱势民族时，总是先要强调她们的不是。您对毛利人和维吾尔人的基本看法的确是一致的。也就是说，她们在骨子里就有问题。维吾尔人是封闭的，排外的，不学无术的，毛利人则和黑人一样身体里隐藏着反社会的不安定遗传细胞。所以她们必须自我反省抑或被改造。

罗汉先生，维吾尔人还没有无知到连自我反省的能力都没有的地步。这是您先入为主的主观判断。我不想和您在这个问题上纠缠了。还有，只要是由理智的维吾尔人都不曾，也不会否认学习博大精深的汉文化的重要性。这一点我也已经说的很明白了。你我的根本分歧就是，你是在一个无视维吾尔人现状之成因的立场上来谈论她的前途的。这好比一位居高临下的审判官要求受害者首先要承认自己的过失，否则对加害者不予追究一样。这毫无道理。我所说的问题是，政府应当充分保障具有悠久历史和文化传统，拥有近1000万人口的维吾尔人的语言使用权和发展权，应当让维吾尔人对自己的语言是否具有技术的载体的功能作出自己的判断。我们宁愿象您所说的印第安人那样，在政府保障的前提下，自我淘汰母语，而不是在政府的压力下被逼无奈地承认它的无用。如果说，政府真的是从维吾尔人的发展与前途着想，认为维语不具备摄取现代科学知识的功能，那为什么不让我们加强学习您所说的强大语言-英语呢？这样不就更能够让自我封闭的维吾尔人远离自我毁灭的结局吗？可是事实上，有许多在国外留学的优秀维吾尔人才学成回新疆后，不是因为专业功底，而仅仅是因为汉语不好而找不到工作后，无奈又回到国外工作了。他们绝大多数是自然科学领域的研究者。这里到底暗藏着怎么样的玄机，我想有心人自会明白。所以你说‘维族人继续以封闭的思想看待外来文化的冲击，最终会失去所有发展的机遇’，这句话是站不住脚的。事实恰恰相反，维吾尔人一刻也没有停止过对现代科学知识的追求.

@罗汗
对不起，罗汉先生，我把您的网名写成‘罗汉’了，请不要介意。

@迦逻
建议不要讲哪个民族是原始的问题。这本来就不是我的立场。其实关于民族问题我本人的立场可能和大家不一样。我本人反对民族的说法。我也不认为我就该被叫做汉族。当然按目前所谓官方的说法，我被称为汉族。
我一般用文化不同来看待不同“民族的人”。同样我也反对按肤色分类。
拉丁文做为一个整体的交流工具而言，已不存在。医学上比较特殊。当然我说的不存在是指人们不在日常活动中包括文章中使用。

貌似，按你前面说的，汉语其实都已经没人用了！

@子揚
我不敢断言法庭上的状况。但就我个人对新西兰的看法来看，我不否认法官的倾向，但政治正确确实在这个国家很重要。一个人可以对他人有看法，一旦被发现与“种族”有关，那就不是一般的问题。

至于你说的WAITANGI协议,争论发生在MAORI 和 英语的版本有不同。在新西兰有专门的法院处理与此条约有关的纠纷。但就我个人观察来看，一般违法行为和此争论无关。
关于印地安语言的问题，我想说的是语言的留存和经济的关系。

@Uyghur men
1.以下是我本人的立场。
建议不要讲哪个民族是原始的问题。这本来就不是我的立场。其实关于民族问题我本人的立场可能和大家不一样。我本人反对民族的说法。我也不认为我就该被叫做汉族。当然按目前所谓官方的说法，我被称为汉族。
我一般用文化不同来看待不同“民族的人”。同样我也反对按肤色分类。
2.我一直认为是在讨论，如果你觉得我试图站在某个高度去去藐视他人，这不是我的立场。当然我不强求他人的理解，我只觉得在讨论问题时尽量剥离自己的一些属性来看其他问题。
3.我本人一直从事一种机械产品的售后服务工作，需要解决的问题总是要通过现实可行的方法才能解决。因此我在讨论问题时更愿意就目前的状态，找出可行的而且有效的方法。所以我提出的解决方法是基于如果我处在那个位置，我会如何做。
4.我是无意间发现此网站。我之所以对吾尔开西的文章有些兴趣，是因为，20年前我也在天安门广场待过。我也想了解以下20年后他们对当年一些问题的看法。
5.我一直想强调的是，语言有没用不在别人的说法，而在于想保护她的人是否能找到切实可行的方法。从这一点上而言，我反对你说：在政府保障的前提下，自我淘汰母语。即使处于悲情。20年前学生的一句口号：国家是我们的国家，我们不管谁管。用在我们讨论的问题上，我觉得也是一种提示。
6.我个人的观点是:原因很重要，但只能帮助了解历史，更重要的是现在有没有方法可以解决以避免未来的发生。任何历史事件的困难就在与当我们看到结果时，我们已无法通过消灭原因，去阻止结果的发生。
7.罗汗的意思：西方有锣，奋力敲之不响，随之大汗淋淋。这是我调侃自己的。无妨。

迦逻 :维族不像毛利人那样比较原始吧！？维族也不反对学习先进知识吧！？谁说拉丁语消失了，！药品名更是还得用拉丁文写！

别的不说 只说拉丁语 拉丁语是古罗马帝国的官方语言 意大利语，西班牙语，法语都是拉丁语的演化没错 不过只是继承关系 就好像现代简体字是从甲骨文演化而来 你不能说因为方块字在甲骨文就没消失吧

@罗汗

谢谢您的回复。如果我有误解您的地方，还望见谅。与您讨论我很荣幸。

在此，请允许我指出您对我发言的一处误解。我说‘在政府保障的前提下，自我淘汰母语’，不是因为悲情或失意而说的。而是借您举出的印第安人的例子，从而假设我们的权利被充分保障的话，最终用不用我们自己的的语言完全就是我们自己的自由了。

以上。祝你一切顺利。

TO YUVAL ：那其实现在都不应该再有“汉语”“汉族”的称呼了！
不过，罗汗先生倒很有意思，前后的话，表现出的是两种不同的人！（在下也很反感把一群不同的人都统称为“汉族”）

@迦逻
1.过去几十年中共产党最可恨的地方就在于，树立了一种非黑即白的对待问题的方法，并将其灌输。1995年我在新疆石河子医学院碰到过一个加拿大的英语老师。他的一句话挺好：世界是灰色的。而有时我们总是习惯于站在一个问题的两个极端点来看待事物。所谓网络愤青其实就是这种习惯的体现。
2.谈到民主时大家会用到一句话：我不同意你的观点，但我誓死捍卫你说话的权利。这个要求我看太高。我觉得当讨论问题时，首先要回避的是给自己或他人预设一种模式。坦率的说，我不认为一个好的结果属于任何一边。而是在中间的某个地方。

謝謝羅汗先生, 剛好上維基簡單看看Waitangi Treaty, 我個人沒有到過新西蘭, 所以這裡只能說一些腦海的第一感覺.

有關條約的英文版和毛利語版的爭議, 我覺得最有趣的是條約是1840年簽訂的, 毛利人在白人到達以前沒有文字吧, 各部落間有沒有西方國際條約的觀念呢? 1840年, 跟新西蘭有關的英國人能夠讀英文的比例, 肯定比較跟新西蘭有關的毛利人能夠讀毛利文字的高出太多了, 從個人對美加澳新歷史的認知, 原住民語言成文, 能夠書寫, 絕大多數情況是傳教士到了部落後, 為原住民創造出文字來的, 原住民在白人到達以前, 實在沒有需要書寫, 但是傳教士佈教的需要, 必須透過文字, 有意無意間傳教士當時創造的書寫系統, 到了今天, 幫助保存原住民語言; 個人相信毛利文字, 是1840年前不久才由傳教士創造的, 很可能當時部落領袖們對什麼是文字還一頭霧水, 說不定條約還是一些比較關心土著福址的傳教士們居間往還出來的; 當然歡迎實際於新西蘭在地的歷史學家指正.

這樣帶出了一個文化優勢的問題, 從新西蘭咱們到原住民也是南島語系的台灣, 台灣原住民中責備漢人壓迫, 奪去土地, 歧視的聲音也很多, 在說自從漢人到達後便生活悲慘了. 比較仔細的歷史考據, 發現清領時期台灣地方官不是亂來的, 但是官府卻任著漢人利用文化優勢佔原住民便宜, 譬如有移居來的漢人要開墾土地, 清政府地方官也按規矩在申請開墾的土地週邊貼官府告示, 一定時間沒有人反對才准許開墾. 問題卻是原住民根本沒有識字的, 沒有什麼個人或一個組織可以獨佔一片土地來私用的概念, 沒有遇爭端找訟師等等中國(漢人)封建社會維權的意識, 結果雖然漢人地方官自己沒有搶掠殺戮原住民, 他們卻讓漢人移民透過文化優勢, 利用官府是合法秩序的呈現載體, 造成了事實上漢人欺負原住民的後果.

所以我個人對維基上關於Waitangi Treaty的文章有些憤怒, 看到寫的人不過都是法匠, 沒有丁點兒人類學或文化相遇的意識, 根本沒有謙卑面對這種條約是否英國利用文化優勢, 愚弄原住民, 然後利用司法體系(現在當然有不少原住民律師, 十九世紀時呢?)做出合法奪去原住民土地的事實.

至於北美原住民語言, 應該留意有一些根本是人口非常少的部落的, 只有約一百人說的語言不管如何都會面對嚴酷的生存危機, 有些說的人口以十萬計(如Navajo), 這些語言不怎麼會消失, 當然不可能跟英語(甚至是西班牙語)去爭在美國的主流地位, 比較可行的是爭取在族群事務有關時, 要美國的主流社會尊重(如政府, 媒體, 大學).

我必须承认，阅读你的文字时是带着一种情绪来的，而这种情绪你是不能理解的！而带着情绪阅读的时候，总会难免有误解！至于为什么会有那种情绪，您也许能在我前面的话语中找到答案！

@子揚
http://www.waitangi.net.nz/about/history.htm
这个网址专门介绍该条约。
1.如果你是台湾来的朋友，很高兴您的平和与客观。看来民进党的比中指，扇耳光的举动，并不见的能影响所有人。
2.是啊语言，文化如果人数太少就没办法保存了。不过从tvbs,和宏观的电视节目看台湾，台湾对文化的保护还是满不错的。台湾就应该是台湾，有她独特的些东西，只有自己强大了，文化就不会消失，别人是靠不住的。

ئۆركەش ئەپەندىم، ياخشىمۇسىز؟

سىز، ۋاڭ دەندىن بۇرۇن ئىزچىل تۈردە ئوقۇغۇچىلار لىدېرلىقىنى ئۈستىڭىزگە ئېلىپ كەلگەن، دېموكراتىك ھەرىكەتلەردىكى ئوقۇغۇچىلار داھىلىرىنىڭ ئەڭ باشتىكى بىرى ئىدىڭىز. مەن تور بەتلىرىدىكى ھەرخىل يوللار ئارقىلىق سىزنىڭ 89-يىلقى قالتىس قىياپىتىڭىزنى كۆرگىنىمدە، بولۇپمۇ لى پىڭنىڭ ئالدىدا كىرىسلوغا ئەركىن ئازادە يۆلەنگىنىڭىزچە ئىنتايىن مەغرۇر قىياپەتتە ئولتۇرۇپ سۆزلەۋاتقان كۆرۈنىشىڭىزدىن قاتتىق تەسىرلىنىپ سىزگە چەكسىز ھۆرمەت قىلىدىغان بولدۇم.

شۇنداقتىمۇ سىزدىن بىر نەرسىنى سورىشىمغا رۇخسەت قىلىڭ: سىز چوڭقۇر قەلبىڭىزدىن ئۆزىڭىزنى مەن بىر ئۇيغۇر دەپ ھېساپلامسىز؟ سىز ئۆز مىللىتىڭىزنىڭ بۈگۈنكى تارتىۋاتقان ئازاپلىرىنى ھېس قىلىپ باققانمىدىڭىز؟ سىز ئۆز مىللىتىڭىزگە خۇددى دېموكراتىك ھەرىكەتلەرگە قىزىققاندەك قىزىقىپ باقتىڭىزمۇ؟ سىز گەرچە ئادەتتە بۇنى سىرتقا ئىپادىلەپ باقمىغان بولسىڭىزمۇ مەن سىزنىڭ بۇ ھەقتىكى مەسىلىلەر بىلەن مىللىي ھېسياتلارغا چىن قەلبىڭىزدىن قانداق مۇئامىلە قىلىشىڭىزنى بىلەلمىدىم.

ئەگەر بىر ئادەم ئۆز مىللىتىنى سۆيۈشنىمۇ بىلەلمىسە، ئۇ ئادەم يەنە كىمنى ياخشى كۆرەلىشى مۇمكىن؟

ئۆركەش ئەپەندىم، ئەگەر سىزنىڭ مىللەت قارىشىڭىز مېنىڭكى بىلەن تۈپتىن ئوخشىمايدىغان بولسا، ئۇ ھالدا مەن سىزگە بىر نېمە دېيىشتىن ئاجىزمەن.

ئاخىرىدا، سىز مىللتىڭىزگە قانداق قارىشىڭىزدىن قەتئىي نەزەر، مەن يەنىلا ئىشلىرىڭىزغا ئۇتۇق، تۇرمۇشىڭىزغا بەخت تىلەيمەن.
ئەلىۋەتتىكى، سىزلەرنىڭ بۇ دېموكراتىك ھەرىكىتىڭىزلارنىڭ بالدۇرىراق غەلىبە قازىنىشىغىمۇ تىلەكداشمەن.

− سېيىت خېلىلدىن

بۇ سۇئالغا ئۆركەش ئەپەندىنىڭ بەرگەن جاۋابى:

مېنىڭ توردىشىم سېيىت خېلىلغا بەرگەن تېز جاۋابىم – مەن بىر ئۇيغۇرمەن

سېيىت خېلىل ئەپەندى، ياخشىمۇسىز؟

بىزنىڭ ئۇيغۇرنى تونىشىمىزدا ھېچقانداق پەرق يوق دەپ ئىشىنىمەن – مەن ئۇيغۇر ئىكەنلىكىمدىن پەخرىلىنىدىغان ئۇيغۇرمەن. بۇ يىل يېشىم 41 گە كەلدى. بۇ يىللارنىڭ 20 يىلىنى سىرتتا مۇساپىرچىلىقتا، 18 يىلىنى بېيجىڭدا تۇرۇپ ئۆتكۈزگەن بولسام، ئانا يۇرتۇمدا 3 يىل تۇرالىدىم. شۇنىڭغا قارىماي مەن يەنىلا ئۆز ئانا تىلىمدا سۆزلىشەلەيمەن، يۇرتۇمنىڭ ئەھۋالىغا ئىنتايىن قىزىقىمەن، ھەتتا يىمەك-ئىچمەكتەك كۈندىلىك تۇرمۇش ئادەتلىرىمدىمۇ ئالاھىدە ئۇيغۇرلۇقۇمنى ساقلاپ كەلمەكتىمەن.

بۇ شەخسى بىلوگ بېتىنى ئېچىشىم ھامان مىللىتىمگە مۇناسىۋەتلىك مەسىلىلەر ئۈستىدىكى مۇھاكىمىلەر چوقۇم ئوتتۇرغا چىقىدۇ دەپ ئويلىغان ئىدىم. دېمىسىمۇ بۇ ھەقتىكى مەسىلىلەر ئۈستىدە ئىزچىل ئىزدىنىپ كېلىۋاتقان بىرسىمەن.

ئۇيغۇرلار تارىختا شانلىق مەدەنىيەتلەرنى بەرپا قىلغان بىر مىللەت بولۇپ، ئۇيغۇر مەدەنىيىتى خىتاي تەۋەسىدە ئاز ئۇچىرايدىغان مۇكەممەل مەدەنىيەتلەرنىڭ بىرى. شۇنىڭدەك يەنە ئۇيغۇرلاردىن دۇنياۋى تەسىر پەيدا قىلالىغىدەك ئۇلۇغ پەيلاسوپلار، ئەدىپلەرمۇ ئوتتۇرغا چىققان. ھاكىمىيەتنى قولغا كەلتۈرۈش كۈرەشلىرىدە قەھرىمانلىق شەجەرىلىرىنىمۇ قالدۇرالىغان ئىدى. ئۇيغۇرلار مەدەنىيەت جەھەتتە، مەسىلەن ئەدەبىيات-سەنئەت ساھەلىرىدىمۇ ئىنتايىن قىممەتلىك نەتىجىلەرنى ياراتقان. ئۇيغۇرلار نۇرغۇنلىغان ساھەلەر بويىچە، يېقىن خوشنا بولۇپ تۇرغان ئۇزۇن تارىخقا ئىگە كۈچلۈك خىتاي مەدەنىيىتىدىنمۇ قېلىشمىغىدەك، ھەتتا بەزىدە ئۇنىڭدىنمۇ ئۈستۈن تۇرىدىغان مەدەنىيەتلەرنى يارىتالىغان بىر خەلقتۇر. ئەپسۇسكى، بۇ ھەقتىكى تارىخىي ساۋاتلار خىتاي تارىخ دەرسلىك كىتاپلىرىدىن ئۆچۈرۈپ تاشلانغان. خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇرلار ئۈستىدە يۈرگۈزىۋاتقان سىياسىتى باشقا مىللەتلەرگە قاراتقان سىياسىتىگە ئوخشاشلا مۇستەملىكە قىلىش، كەمسىتىش، ئىزىش ۋە ئاسىملاتسيە قىلىش يولىنى تۇتۇپ كەلمەكتە. خىتاي ھۆكۈمىتى بۇ تۈردىكى سىياسەتلەرنى ئىجرا قىلىۋاتقىنىدا، مۇتلەق كۆپ ساندىكى خىتايلارمۇ بىلىپ-بىلمەي جىنايەتكە ئورتاق شىرىك بولۇش رولىنى ئويناپ كېلىۋاتقانلىقى كىشىنى بەكلا ئەپسۇسلاندۇرىدۇ.

بۈگۈنكى كۈندە، ئۇيغۇرلار، شۇنىڭدەك يەنە خىتاي تەۋەسىدىكى خىتايدىن باشقا قالغان مىللەتلەرمۇ ئوخشاش بىر تەغدىرگە دۈچ كەلمەكتە: كۈچلۈك دۆلەت ماشىنىسىنىڭ ۋەھشى تۆمۈر تاپىنى ئاستىدا مەدىنىيلىككە قىلچىمۇ ماس كەلمەيدىغان مۇستەملىكىچى ئەقىدە ئالدىدا بىر بولسا ئاسىملاتسىيىلىنىپ تۈگەپ كېتىش، يا بولمىسا قارشىلىق كۆرسىتىپ باستۇرۇلۇشتىن ئىبارەت ئىككى خىل خەۋپكە دۈچ كەلمەكتە. بۈگۈنكى كۈندە ئۇلار بىلەن خىتاي مىللىتى ئوتتۇرسىدىكى ئۆچمەنلىك كۈندىن-كۈنگە كۈچىيىپ قايتا ئوڭشاشقا بولمىغىدەك دەرىجىگە بېرىپ يەتتى.

مىللىتىمنىڭ بۈگۈن تارتىۋاتقان زۇلۇملىرىنى ھەر قېتىم ئويلىساملا روھىي جەھەتتىن قاتتىق ئازاپلىنىپ، خۇددى ئۇلارنىڭ تارتىۋاتقان ئازاپلىرىنى مەنمۇ تەڭ كۆرىۋاتقاندەك ھېسياتتا بولۇپ كېتىمەن. بولۇپمۇ بۇ مەسىلىنى ھەل قىلىشنىڭ قىيىنلىقىنى ئويلىساملا ئۈمىتسىزلىنىپ تېخىمۇ قاتتىق ئازاپ ئىچىدە قالىمەن.

بۇ يىگىرمە يىل جەريانىدا مەنمۇ مىللىتىمىزنىڭ تەغدىرى ئۈچۈن قاتتىق ئەندىشە قىلىپ يۈرگەن نۇرغۇنلىغان ئىسىل ئۇيغۇر قېرىنداشلىرىم بىلەنمۇ ئۇچرىشىپ تۇردۇم. ئۇلارنىڭ نۇرغۇن قىسمى يەنە چەت دۆلەتلەردە ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ئەركىنلىك ۋە مۇستەقىللىق ھوقۇقىنى قولغا كەلتۈرۈش ھەرىكىتىگە ئۆزلىرىنى بېغىشلىماقتا. مەن ئۇ قېرىنداشلىرىمغا ئالاھىدە ھۆرمىتىمنى بىلدۈرىمەن. ئەپسۇسكى، چەتئەللەردە پائالىيەت قىلىۋاتقان ئۇيغۇرلاردا مۇنداق مەسىلە ساقلانماقتا: ئۇلارنىڭ ئەقلى تەپەككۈر سادالىرى كۆپۈنچە ھاللاردا قۇرۇق ھاياجىنى ئاستىدا كۆمۈلۈپ قالماقتا. كۈچلۈك ھاياجان تۇيغۇسى ئادەتتە غەزەپ-نەپرەتنى، ھوقۇق تەلەپ قىلىشنى ئىپادىلىگىنىدىن باشقا دۈچ كېلىۋاتقان مەسىلىمىزگە ئۈنۈملۈك ھەل قىلىش يولىنى ئوتتۇرغا قويۇپ بېرەلمەيدۇ. مەن سىزنىڭ يازغىنىڭىزدىن مېنىڭ ئادەتتىكى كۆرۈنۈشۈمدىن مېنىڭ مىللىتىم ھەققىدە بىرەر نەرسە ئويلىنىدىغان بىرسىمۇ ئەمەسمۇ دەپ گۇمان قىلىۋاتقانلىقىڭىزنى ھېس قىلدىم. بۇنداق گۇمان قىلىشقا ھەقلىقسىز. چۇنكى سىز مېنىڭ مىللىتىم ھەققىدىكى بايانلىرىمنىڭ ئازلىقى، ھەتتا يوق دېيەرلىك ئىكەنلىكىنى سەزگەنلىكىڭىز سىزنىڭ بۇنداق گۇمانلىنىشىڭىزغا سەۋەپ بولماقتا.

مۇستەقىللىق ئۈچۈن ئىزدىنىش − ئىزىلگەن مىللەتلەرنىڭ ھوقۇقى. مۇستەقىللىقنىڭ ئەڭ مۇۋاپىق ھەل قىلىش چارىسى بولۇش-بولماسلىقىغا قاراپلا ئۇلارنىڭ بۇ ھوقۇقىنى ئىنكار قىلىشقا ھېچكىمنىڭ ھەددى يوق. مەن، شەرقىي تۈركىستان بىلەن تىبەت مۇستەقىللىقىنى چوقۇم پۈتۈن مەملىكەت خەلقىنىڭ بىر تۇتاش مۇزاكىرە قىلىپ ماقۇللىقىغا سۇنۇش كىرەك دەيدىغان بىر گەپنىمۇ ئاڭلىغاندەك قىلدىم. بۇ خىل قاراشلارنىڭ مەنتىقسىزلىق دەرىجىسى ھەققىدىكى گەپلەرنى قويۇپ تۇرايلى، بۇنداق قاراشتىكى كىشىلەرنى ئاساسەن ياخشى نىيەتتىكى كىشىلەر دېيىشىمىز مۇمكىن. بۇ تۈردىكى ئۇسلۇپ بىلەن بېرىلىدىغان ھەرقانداق بىر ئومخەلق ئاۋاز بېرىشىنىڭ ھېچقايسىسىدا ئاساسەن مۇستەقىللىققا ئاۋاز بېرىلىشى مۇمكىن ئەمەس. شۇڭا بۇنداق قاراشنى بىكار ئاۋارچىلىق دەپلا قاراش مۇمكىن. بۇ ئۇسۇل، ھەممە ئېتىراپ قىلىدىغان ئومۇمخەلق ئاۋاز بېرىش نەزىرىيىسىگە تۈپتىن زىت كېلىدىغان بىر ئۇسۇل.

شەخسەن مەن، شەرقىي تۈركىستان بىلەن تىبەتلىكلەرنىڭ مۇستەقىللىق تەلەپ قىلىش ھوقۇقىنى ھەرگىزمۇ ئىنكار قىلمايمەن. شۇنداقتىمۇ، مېنىڭچە بولغاندا يۈكسەك ئاپتونومىيە تەلەپ قىلىشنى نىسبەتەن ئالغاندا ئەمەلىيەتكە ئۇيغۇن كېلىدىغان ئۇسۇل دەپ قارايمەن.

گەرچە مەن ھەققانىيەتنىڭ ئىجرا قىلىنىشى ھەر دائىم تارىخنىڭ ئىجابىي تەرەققىياتىنىڭ مۇتلەق نەتىجىسى دېگەنگە قەتئىي ئىشىنىدىغان بىرسى بولساممۇ، خىتاي تەۋەلىكىدىكى مىللىي مەسىلىلەردە ھەققانىيەتنى يولغا قويۇش بىلەن بىرگە يەنە مىللەتلەر ئوتتۇرسىدىكى چۈشىنىشنىمۇ قولغا كەلتۈرۈشكە تىرىشىشىمىز كېرەك دەپ قارايمەن. ئەسلىدە ئۆچمەنلىكنىڭ يىلتىزىنى قۇرۇتۇش ئىشى ھەققانىيەت يولغا قويۇلغاندىن كېيىنلا ئاندىن بولىدىغان ئىشلار بولسىمۇ، ھەققانىيەتنى يولغا قويىدىغان پۇرسەتكە زادىلا ئېرىشىپ بولالماي، ئۆچمەنلىك پاتقىقى ئىچىگە غەرق بولۇپ كېتىشىمىزمۇ ئېھتىمالدىن يىراق ئەمەس.

ئۇنىڭ ئۈستىگە مىللەتلەر ئوتتۇرسىدىكى يارىشىشنى ئىشقا ئاشۇرۇشمۇ ئۇنداق ئاسان ئەمەس! بولۇپمۇ كۈچلۈك تۇرغان بىر تەرەپ قىلىمەن دېگىنىنى قىلىپ يۈرگەن، ھەقسىز تەرەپ ئەسكىلىك قىلىشتىن نىيىتىدىن يانمايۋاتقان بۈگۈنكى كۈندە بۇنداق يارىشىشنى مۆلچەرلىمەك تېخىمۇ تەسكە توختايدۇ. ئۇيغۇر خەلقىنىڭ خىتايلارغا قاتتىق ئۆچلىكى ھەقىقەتەنمۇ راس ئىش. ئۇلارنىڭ بۇنداق ئۆچمەنلىك قىلىشىنى توغرا چۈشىنىشكە بولىدۇ. ئەمما قېرىندىشىم سېيىت، سىزنىڭمۇ ئېتراپ قىلىدىغانلىقىڭىزغا ئىشىنىمەنكى، بۇنىڭدەك بىر غەزەپ-نەپرەت ئۆزئارا يارىشىپ قېلىش ئېھتىمالىنىمۇ مۇمكىن قىلمايدىغان ھالغا چۈشۈرۈپ قويۇشى، ئۇيغۇرلارنىڭ بۈگۈنكى كۈندە دۈچ كېلىۋاتقان مەسىلىسىنى ھەل قىلىشقا قىلچە پايدىسى بولمايدىغان ۋەزىيەتنى شەكىللەندۈرۈپ قويىشى كۆزگە كۆرۈنۈپلا تۇرىدۇ. شۇنداق بولغاچقا، مەن غەزەپ-نەپرەت بىلدۈرۈشلەرگە ئۇنچە بەك قىزىقمايمەن.
مەن شۇنىڭغا ئۈمىت باغلايمەنكى، دېموكراتىيە تەلەپ قىلىش، ئەقلى تەپەككۈر قىلىش بىلەن ئۆزئارا پىكىر ئالماشتۇرۇش يولى ئۇيغۇر-خىتاي ئوتتۇرسىدىكى زىدىيەتلەرنى ھەل قىلىش جەھەتتە چوقۇم ئىجابىي رول ئوينىيالايدۇ. شۇنداق بولغاچقا، مەن بۇ مەسىلىنى ئەقلى تەپەككۈر ئارقىلىق مۇزاكىرىگە ئولتۇرۇپ ھەل قىلىش يولىغا كىرىشنى ئارزۇ قىلىمەن. مەن ئەقلى تەپەككۈر بويىچە مۇزاكىرە قىلىدىغانلا بولىدىكەنمىز ئۆزەمنىڭ بىر ئۇيغۇر ئىكەنلىكىمنى قىلچە يۇشۇرماي غورۇرلىنىشتا ھەر زامان چىڭ تۇرىمەن دەپ كېسىپ ئېيتالايمەن.
سىز مېنىڭ مىللىتىم ھەققىدىكى قاراشلىرىمىزدا ئورتاق نوقتىلىرىمىز بولمىغىدەك قىلسا سىزگە دەيدىغان گېپىم يوق دەپ تۇرۇغلۇقمۇ، يەنىلا ماڭا بەخت تىلىگىنىڭىزنىڭ ئۆزىدىنلا سىزدىمۇ ئالىجاناپ ئۇيغۇر يۈرىكىنىڭ بارلىقىنى كۆرىۋېلىشقا بولىدۇ. ئىشىنىمەنكى، سىزنىڭ بۇ تىلىكىڭىزدىن مەنلا ئەمەس، بۇ ماقالىنى ئوقىغان بارلىق كىشىلەر ئوخشاش ھاياجانلىنىدۇ دەپ قارايمەن.

شۇڭا مەن يەنىلا سىزنىڭ ماڭا بەخىت تىلىگەنلىكىڭىزگە رەخمەت ئېيتىمەن: مەن بىر ئۇيغۇر قېرىندىشىڭىز بولۇش سۈپىتى بىلەن ماڭا بەخت تىلىگىنىڭىزدىن رازىمەن.
May Peace be With You！ Assalam Alleykum!
ھۆرمەت بىلەن: ئۆركەشتىن دەپ بىلگەيسىز.

‹يۇلغۇن يازغان ئىنكاسىنىڭ تەرجىمىسى›

ھىسىياتچانلىق بىلەن ئەقىلى تەپەككۈرنىڭ مۇناسىۋىتى توغرىسىدا

ئۆركەش دۆلەت ئەپەندىم، ياخشىمۇ سىز؟

مەن بىر ئۇيغۇر پەرزەنتى بولۇش سۈپىتىم بىلەن ئۇيغۇرلىرىمىز ئارىسىدىن سىزدەك بىر مىليارتتىن ئارتۇق ئادەملەرگە دېموكراتىيە، كىشىلىك ھوقۇقتىن قايىل قىلارلىق دەرس بىرەلەيدىغان تالانتلىق پىكىر ئادىمىدىن بىرسىنىڭ چىققانلىقىدىن ئۆزەمنى ئىنتايىن بەخىتلىك دەپ ھېساپلىيالايمەن.

دەرۋەقە، مەن سىز بىلەن مىللىي تەغدىرىمىز ھەققىدىكى كۆزقاراشلىرىمىزدا زور پەرقلەرنىڭ بولىشى، بولۇپمۇ بۇ تەغدىرىمىزنى ئۆزگەرتىش ئۈچۈن ئوتتۇرغا قويغان چارە-تەدبىرلەر جەھەتتىكى تۈپتىن ئوخشىمايدىغان كۆزقاراشلاردا بولىشىمىزغا پەرۋايىم پەلەك. خۇددى شۇنىڭدەك باشقىلار سىزنىڭ كۆزقاراشلىرىڭىز ھەققىدە ياكى سىزنىڭ شەخسىيىتىڭىز ھەققىدە نىمە ديىشىدىن قەتئىي نەزەر، مەن سىزنى بۇ يېرىم ئەسىرلىك ئۇيغۇر تارىخى جەريانىدا ئوتتۇرغا چىققان ئەڭ تالانتلىق ۋە ئەڭ ئىقتىدارلىق پىكىر ئادىمى دەپ تونۇيمەن.
ئۇنىڭ ئۈستىگە سىزنىڭ ئانا ۋەتەن بىلەن بولغان تەبىئىي رىشتىڭىزگە قاراپ، بولۇپمۇ خاتا ئاڭلىمىغان بولسام، سىزنىڭ ئىسمىڭىزنى “ئۇيغۇر پەرزەنتى ھەرىكەتكە ئاتلاندى” دېگەن مەنىنى بىلدۈرىدىغان خىتايچە خەتلەرنى تاللاپ قۇراشتۇرۇپ چىققانلىقىڭىزدىن، ھېچ بولمىغاندا بىر قانچە يىل بۇرۇن ئامېرىكىدا بىر قېتىملىق مۇخپىرلارنى كۈتىۋېلىش يىغىنىدا “ئۇيغۇرلار مەسىلىسى خىتاي مەسىلىسىدىن تۈپتىن پەرق قىلىدىغان مەسىلە، ئۇ يەردىكى مەسىلە تاجاۋۇزچىلىق بىلەن تاجاۋۇزچىلىققا قارشى تۇرۇشقا مۇناسىۋەتلىك مەسىلىدۇر” دېگەن مەزمۇندا ئېيتقان سۆزلىرىڭىزنىڭ ئۆزىدىنلا سىزنىڭ ئۆزىنى ئىنسانپەرۋەرلىككە ئاتىۋەتكەن، ئەمما ئۆز مىللىتىنىڭ تەغدىرىنى ئويلىنىشنى بىر مىنۇتمۇ ئۇنۇتمىغان ئۇيغۇر ئوغلانى ئىكەنلىكىڭىزگە ئىشىنەتتىم. بۇ باياناتىڭىزدىنمۇ بۇ قارىشىمنىڭ توغرا ئىكەنلىكىنى كۆردۈم.
ئەپەندىم، ئالدىڭىزدا قاراپ تۇرۇپ يوقۇرقىدەك مەدھىلەش سۆزلىرىنى يازغىنىمغا قاراپ مېنى قانداق بىرسىدۇ دەپ ئويلاپ قالغان بولىشىڭىز مۇمكىن. توغرا چۈشەنگەيسىز، مەنمۇ مەدەنىيەت ئىنقىلاۋىدا قارغۇلارچە ماختاش ۋاستىسىغا تايىنىپ ياشاشنى ئادەت قىلىپ چوڭ بولغان بىرسى بولغىنىم ئۈچۈن باشقىلارنى ماختايدىغان بۇ كېسەلدىن قۇتۇلۇپ كىتەلمىدىم. ئۇنىڭ ئۈستىگە تۇغۇلغىنىمدىن باشلاپلا كۆرگەن ھۆكۈمدار يات مىللەتنىڭ، غەلىتى ئىجتىمائىي تۈزۈمنىڭ قۇلى بولۇپ چوڭ بولغىنىم ئۈچۈن بۇنداق ماختاشقا تايىنىپ كۈن ئۆتكۈزۈشكە تىرىشىش مېنىڭلا ئەمەس، مۇتلەق كۆپ ساندىكى ئۇيغۇرلارنىڭ ئورتاق ئىجتىمائىي كېسىلى.
خوش، ئەندىن ئۆز گېپىمىزگە، يەنى مىللىي تەغدىرىمىز ھەققىدىكى گەپكە كەلسەك، مىليارتتىن ئاشقان يات مىللەتنىڭ باشقۇرىشى ئاستىدا تولغۇنىۋاتقان ئۇيغۇرلارغا نىسبەتەن بۇ ئېچىنىشلىق قىسمىتىدىن قۇتۇلۇش يولى ئۈستىدە ھەممە ئۆز بىلگىنىنى سۆزلەپ تۈزۈك بىر چارە تەدبىرنى ئوتتۇرغا قويالماي قىينالماقتىمىز. ئۇنىڭ ئۈستىگە ئۈستىمىزگە چىقىۋالغان يات مىللەت سانىنى گويا بىر مىليارتتىن ئاشقان بارلىق خىتاي مىللىتى يۇرتىدا قىلىدىغانغا ئىش تاپالماي ھەممىسى بىراقلا يۇپۇرلۇپ كېلىپ ئۈستىمىزدە دىۋەيلەپ تۇرغىنىدەك، ئۇلاردىن قۇتۇلۇش مۇمكىن بولمايدىغان زوراۋان كۈچ دەپ قورقۇتۇپ تونۇشتۇرۇشلاردىنمۇ ھەيرانلىق ھېس قىلماي تۇرالمايمەن.
سىز بۇ يەردە، سىزنىڭ قاراشلىرىڭىزنى ھىمايە قىلىدىغان كۆپ سانلىق كىشىلەر بىلەن بىرگە ئۇيغۇرلارنىڭ تەغدىرىگە باش قاتۇرىدىغان كۆپ سانلىق كىشىلەر ھېسياتىغا بېرىلىپ كېتىۋاتىدۇ، شۇڭا ئۇلارغا ھېسداشلىق قىلىدىغان كىشىلەرنىڭ سانىمۇ بەكلا ئاز بولماقتا دېگەندەك قاراشنى ئوتتۇرغا قويغاندەك كۆرۈنىسىز. مەنمۇ مىڭەمنىڭ قېتىغىنى چىقىرىۋەتكىدەك باش قاتۇرۇپمۇ بىزنى قوللايدىغانلارنىڭ نىمىشكە كۆپەيمەيدىغانلىقىنى زادىلا بىلىپ بولالمىدىم. ئەجەبا بىز راستىنلا سىز دېگەندەك ئەقىل ئىشلىتىش ئورنىغا ھېسياتىمىزغىلا بېرىلىپ كېتىپ مەنتىقىسىز پىكىر قىلىش پاتقىقىغا پېتىپ قېلىۋاتىمىزمۇيا؟ ھېسيات بىلەن ئەقىل، بۇ ئىككىسى ئوتتۇرسىدىكى مۇناسىۋەت زادى قانداق بولىشى كېرەك؟ بۇ ئىككىسىنىڭ مۇناسىۋىتىنى قايسى دەرىجىدە تەڭشىگىنىمىزدە ئاندىن مەنتىققا ئۇيغۇن پىكىر يۈرگۈزگەن بولىمىز؟ ئەجىبا مەسىلىنىڭ تۈگۈنى بىزنىڭ مەنتىقىسىز پىكىر قىلىۋاتقانلىقىمىزدىنلا يېشىلمەي كېلىۋاتقانمىدۇ؟ سىزنىڭ مىسالىڭىزدا ئېيتىلغاندەك، گۇناھنى، ئۇنداق ئەمەس مۇنداق قاچقان بولساڭ ئوق يىمىگەن بولار ئىدىڭ دەپ بىزگىلا ئارتىپ قويۇش مەنتىقىغا ئۇيغۇن بولارمۇ؟ ئۇنىڭ ئۈستىگە شوۋېنىست چوڭ خىتايچىلىق كۈچلىرىنىڭ ۋەھشىيانە زۇلۇمى ئاستىدا ئېچىنىشلىق كۈنلەرنى ياشاۋاتقان بىر مىللەتتىن تۇيغۇ-ئەقىل چېگراسىنى قايسى خىل ئورۇنغا قويۇپ تەپەككۈر قىلىشىنى تەلەپ قىلالايمىز؟ دەرۋەقە، ئۆز يۇرتىدا ياشاۋاتقان خىتايلار ئۇيغۇرلارنىڭ بېشىغا كېلىۋاتقانلاردىن ئانچە بەك ئېنىق خەۋىرى بولمىغاچقا ئۇيغۇرلار ھەققىدە ھەرخىل ئىگىز-پەس گەپلەرنى قىلىپ يۈرگەنلىكىدىن تولا بەك رەنجىپ كېتىشىمىزنىڭمۇ ھاجىتى يوق. ئەمما ئۇيغۇرلارنىڭ يۇرتىغا قانۇنسىز ئېقىن قىلىپ كېلىپ يەرلىك مەنپەئەتلىرىنى ئىگەللەپ ياشاۋاتقان يات مىللەت كىشىلىرىنى ھەرگىزمۇ ئۇنداق گۇناھسىز كىشىلەر دەپ ھېساپلىيالمايمىز. ئۇلار ھېچقاچان ئۆزلىرىگە تەۋە بولمىغان باشقا بىر خەلقنىڭ زېمىنىنى بېسىۋېلىپ تۇرۇغلۇق بىرەر قېتىم بولسىمۇ بۇ يەر مېنىڭ ئەمەس ئۇيغۇر قاتارلىق يەرلىك خەلقلەرگە تەۋە زېمىن ئىدى دەپ خىيالىغا كەلتۈرۈپ باققانمىدۇ؟ بۇنداق ئويلاش تۇرماق، ھەتتا بۇ يېقىنلاردا ئاتالمىش ئىلمىي ماقالىلىرى ئارقىلىق ئۇيغۇرلار بۇ زېمىنلارنى باشقا يەردىن كېلىپ بىزدىن تارتىپ ئالغان دېيىشكىچە ھەددىدىن ئېشىپ بىلجىرلاشماقتا. بىز بۇنداق بىر تاجاۋۇزچى مىللەتكە مەنتىقە بىلەن سۆزلەپ قايىل قىلىش يولىنى تۇتۇپ قانچىلىك نەتىجىگە ئېرىشەلىشىمىز مۇمكىن؟ ئۇلاردا ئەقىل-ھېسيات قارىشى مەنتىقىلىقمىدۇ؟
چەتئەلدە مۇساپىر بولۇپ يۈرگەن دېموكراتچى، كىشىلىك ھوقۇقلارنى ھىمايە قىلغۇچى خىتايلار ئارىسىدىكى ئىنسانپەرۋەرلىكى بىرقەدەر كۈچلۈكىرەك بولغانلىرى بىز يەرلىك مىللەت كىشىلىرىگە خىتايدا دېموكراتىيە بىلەن كىشىلىك ھوقۇق پىرىنسىپلىرى ئاساسىدىكى تۈزۈم ئەمىلىلەشتۈرۈلگەن كۈنىسى مىللىي تەڭسىزلىك دەيدىغان مەسىلىگىمۇ ئورۇن قالمايدۇ دېيىشمەكتە. ئەجەبا ئۇلارنىڭ چۈشىنىشىدىكى دېموكراتىيە، كىشىلىك ھوقۇق، مىللىي باراۋەرلىك دېگەنلەرنى قانداق چۈشەنسەك بولار؟
1945-يىلىنىڭ ئاخىرقى ئاۋغۇست كۈنلىرىدە، شەرقىي تۈركىستان مىللىي مۇستەقىللىق ئازاتلىق ئۇرۇشى ئاخىرقى باسقۇچىغا يېقىنلاشقان كۈنلەردە، ئەگەر مىللىي باراۋەرلىك ئۈستىدە سۆز بولغىنىدا يەرلىك مىللەتلەر بىلەن كەلگىندى مىللەت ئوتتۇرسىدىكى نوپۇس نىسبىتى يۈزگە بىردىنمۇ كىچىك ئىدى. ئەمما بۈگۈن بۇ نىسپەت ھەرخىل زوراۋانلىق، ھىلىگەرلىك ئۇسۇللىرىدىن تولۇق پايدىلىنىش نەتىجىسىدە تەخمىنەن بىرگە بىر نىسپەتكە يەتكۈزۈلدى. ئەندى ھېلىقى مىللىي تەڭ-باراۋەرلىكنىڭ ئۆلچىمىنى قانداق بەلگىلىشىمىز كېرەك؟ ماقۇلە، بۇنىمۇ دىمەي تۇرايلى، بۈگۈنكى زامانىۋىي پۇرسەتلەردىن پايدىلىنىش نىسپىتىنى ئېلىپ ئېيتساق ئەگەر 1945-يىلقى مىللىي نوپۇس نىسبىتى بويىچە ھېساپلىغىنىمىزدا يەرلىكلەرنىڭ بۈگۈنكى كۈندە زامانىۋىي پۇرسەتلەردىن پايدىلىنىش نىسىپىتى يۈزدە توقسەندىن ئارتۇق ئۈلۈشكە ئېرىشكەن بولىشى كېرەك ئىدى. خۇددى شۇنىڭدەك، بۇ جەرياندا ئىقىن قىلىپ كەلگەن يات مىللەتنىڭ زامانىۋىي پۇرسەتلەردىن پايدىلىنىش نىسبىتىمۇ ئون پىرسەنتتىن ئاشماسلىقى كېرەك ئىدى. ئەگەر يات مىللەت ئېقىنى بولمىغان، ئۇلارنىڭ نوپۇسى ئەينى يىللاردىكى نىسبەتنى ساقلاپ قالغان بولسا ئىدى، بۇ كەلگىندى مىللەتنىڭ زامانىۋىي ئورۇنلاردا ئىگەللەيدىغان نىسبىتىمۇ مەڭگۈ بىر پىرسەنت ئەتىراپىدىلا بولۇپ، ئۇلارنىڭ نوپۇسىمۇ ئىككى-ئۈچ يۈزمىڭدىن ئاشمىغان بولار ئىدى. ئەگەر “دوستانە ياردەم” قىلماقچى بولۇپ كېلىدىغان زامانىۋىي ھۈنەر ئىگىلىرىنىمۇ كۆزدە تۇتساق ئۇلارنىڭ نوپۇسى بۈگۈنكى كۈندە ھەرگىزمۇ بىرەر مىليوندىن ئېشىپ كىتەلمىگەن بۇلار ئىدى. شۇنداق بولغىنىدا، بۈگۈنكىدەك مىللىي مەسىلە دەيدىغان باش ئاغرىقىمۇ بولمىغان بولاتتى. بۇنداق پەرەزلەرنىمۇ بىر چەتكە قويۇپ تۇرايلى، بۈگۈنكى مىللىي نوپۇس نىسبىتى بويىچە ئالغاندىمۇ مىللىي باراۋەرلىكنى تىلغا ئالغىنىمىزدا يەرلىك مىللەتلەرنىڭ زامانىۋىي ئىمكانىيەتلەردىن پايدىلىنىش نىسبىتى ئەڭ ئاز دېگەندىمۇ ئەللىك پىرسەندىن كام بولماسلىقى كېرەك ئىدى. ھال بۈگۈن بۇ ئۈلۈش ھەتتا ئون پىرسەنتتىنمۇ تۈۋەن ھالەتتە تۇرماقتا. بۇ يەردە بۇ ئاتالمىش ئۇلۇغ ھىمايىچى مىللەتنىڭ ئەقىل بىلەن مىللىي باراۋەرلىك تەپەككۈرى نەگە كېتىپتىكەن؟ ئەمما بىز بۈگۈن ئۇلارنىڭ تەبىئىي كۆپىيىشىنى بىر چەتكە قويۇپ تۇرايلى، ئۇلارنىڭ زومىلىق بىلەن سۇنئىي كۆپىيىشىنىڭ ئۆزىلا يىلىغا نەچچە يۈز مىڭدىن ئېشىپ، ئۇزۇنغا قالمايلا بۇ يەردىكى يات مىللەت كەلگىندىلەر نوپۇسى يەرلىك مىللەت نوپۇسىدىن ئارتىپ كىتىش ئېھتىمالى مانا مەن دەپلا تۇرماقتا.
ھالبۇكى، 80~90-يىللاردىن باشلاپ دۆلەت ئىگىلىكىدىكى ئىشلەپچىقىرىش ئورۇنلىرىن�

ھالبۇكى، 80~90-يىللاردىن باشلاپ دۆلەت ئىگىلىكىدىكى ئىشلەپچىقىرىش ئورۇنلىرىنى خۇسۇسىي ئىگىلىككە ئۆتكۈزۈپ بېرىلىشىگە ئەگىشىپ ئىشچى ئېلىش قاتارلىق ئىمكانىيەتلەرمۇ مىللىي ئاپتونومىيە قانۇنلىرىنىڭ تېزگىنلىشىدىن تېز سۈرئەتتە چىقىشقا باشلاپ، يات مىللەت سانائەت قوشۇنىنىڭ نىسبىتى تۈز سىزىق بويىچە ئېشىش باسقۇچىغا كىردى. بەلكىم يەرلىك مىللەتلەرمۇ خۇسۇسىي ئىگىلىك بىلەن شوغۇللىنىشىنى كىم توسىۋاپتۇ، ئۇلارمۇ شوغۇللانسۇن دېيىشى مۇمكىن. شۇنداق، ئۇلارمۇ شوغۇللىنىشى كېرەك ئىدى. ئەمما بۇنىڭ ئۈچۈن پەن-تېخنىكا، زامانىۋى ھۈنەر-سەنئەت ئىقتىساسلىق ئادەملىرىنىڭ بولىشى، يىتەرلىك ئىگىلىك تىكلەش دەسمايىسىنىڭ بولىشى شەرت. دەسمايە مەسىلىسىدە، يېرىم ئەسىرلىك خىتاي مىللىتىگىلا خاس سوتسيالىزىم تۈزۈمى ئاستىدا بارلىق مەبلەغ ئىمكانىيەتلىرى پۈتۈنلەي دېگىدەك خىتاي بىيرۇكراتلىرىنىڭ قولىدا بولغاچقا، خۇسۇسىي ئىگىلىككە ئۆتۈشتە ئۇلارنىڭ دۆلەت ئىمكانىيەتلىرىدىن پايدىلىنىپ ئىگىلىك تىكلىشى ئەلىۋەتتە يەرلىكلەردىن كۆپ كۈچلۈك بولاتتى. يەنە كېلىپ ئاساسەن زامانىۋىي ئىگىلىك بىلەن شوغۇللىنىپ كەلگەن كۈچلۈك مەبلەغ ياردىمىگە ئىگە بىڭتۋەن ساھەلىرىنىڭ چەكلىمىسىز ھالدا يەرلىك بازار ئىمكانىيەتلىرىگە ھۇجۇم قىلىشى، بولۇپمۇ ئاۋال تەرەققىي قىلىۋالغان خىتاي ئۆلكىلىرىدىن كېلىۋاتقان ئېشىنچا مەبلەغنىڭ ھۇجۇمى ئاستىدا يەرلىكلەرنىڭ كۈنلۈك بىر تۇخۇمغا ئىشلەپ يىغقان دەسمايىسى دېڭىزدىكى تامچىچىلىكمۇ رولى بولماي خىتاي ئىقتىسادى زومىگەرلىرىنىڭ ئاستىدا ئىزىلىپ يوقاپلا كەتتى. خىتاي مىللىتىنىڭ كومپارتىيە ھاكىمىيىتى ھاكىمىيەت بېشىغا چىققان بۇ يېرىم ئەسىردىن ئارتۇق ۋاقىت ئىچىدە يەرلىك خەلقلەردىن زامانىۋىي مۇتەخەسسىس يېتىشتۈرۈش ئىشلىرىمۇ يوق دىيەرلىك بولۇپ، بىلىملىك ئادەم ئىھتىيالىق بولسىلا ئىچكىرىدىن كەلتۈرۈش، خىتايلاردىن يىتىشتۈرۈش بىلەنلا بولۇپ كېتىپ، يەرلىكلەرنىڭ كەلگىندىلەر بىلەن بەسلىشەلىگىدەك، رىقابەتلەشكىدەك قىلچىمۇ كۈچى يوق ئىدى. بۇلارغا يەنە ساپ سىياسىي، مىللىي غەرەزلەرنى ئاساس قىلغان بىرمۇنچە سىياسەت، تۈزۈم ياكى ھەرىكەتلەرنىڭ زەربىسى، چەكلىمى، تازىلىشى، سۈرگۈنلىرى، بىگۇنا ئۆلتۈرۈشلىرى، قاماپ نازارەت ئاستىغا ئېلىشلىرى، يات مىللەتنىڭ ئىنسان قېلىپىدىن چىققان شوۋېنىست، چوڭ خىتايچىلىق، مۇستەبىتچىلىك، بىلىمسىز لۈكچەكلەر رەھبەرلىكى بىلەن ئۇلارنىڭ قولچۇماقلىرىنىڭ مىللىي كەمسىتىش، مىللىي زۇلۇملىرى قوشۇلۇپ يەرلىك مىللەتلەرنىڭ روناق تېپىشىغا قىلچىمۇ پۇرسەت قالدۇرۇلمىغان ئىدى.
بۇلارنى مەن ھەرگىزمۇ دەرت تۈكۈش مەقسىتىدە تىزىپ كۆرسەتمىدىم. بۇلار يات مىللەتنىڭ يەرلىك خەلقنى مەقسەتلىك ياكى مەقسەتسىز، بىلىپ ياكى بىلمەي، پىلانلىق ياكى ئىستىخىيىلىك يوقۇتۇش ھەرىكىتى ئۈچۈن ئاددى مىسال بولسۇن دەپلا ئورتىغا قويدۇم. مانا بۇ مىساللارغا ئاساسلانغىنىمىزدا، ۋەتىنىمىزنى بېسىپ ياتقان بۇ يات مىللەت كىشىلىرىدە ئادالەت، ئەقلى تەپەككۈر، ئىنسانى ئەخلاق دېگەنلەردىن سۆز ئېچىش مۇمكىنمۇ؟ ئۇلار شۇنچە كۆپ جىنايەتلەرنى قايسى ئەقىل، قايسى مەنتىقە بويىچە ئىشلىدى؟ گومىنداڭ ئەكسىيەتچىلىرىنىڭ قالدۇرغان جىنايىتى؛ چېكىدىن ئاشقان سولچىل ئىدىيىنىڭ، ليۇ شاۋچىنىڭ، لىن بىياۋنىڭ، كوڭزىنىڭ، توت كىشىلىك گۇروھنىڭ، ماۋ زەيدوڭنىڭ ئۆتكۈزگەن خاتالىقى، سەۋەنلىكى،تارىخى خاتالىق، … پاھ، پاھ، پاھ! كۆرسەتكەن باھانىلىرىگە قاراڭ. ھەتتە يەنە نۇرغۇنلىرى قىلچە تەپ تارتماستىن بىزنى ھۇرۇن، تەييارتاپ، يېڭىلىق ئۆگىنىش روھى يوق، تاماخور، ئەقلى ئىشلىمەيدۇ، … دەپ ھاقارەت قىلىشماقتا. مانا بۇلار ئۇلارنىڭ ئەقىل بىلەن تەپەككۈر قىلىشى، ھېسياتقا بېرىلمەي مەنتىقىلىق پىكىر قىلىشى! بۇندىن كېيىنچۇ؟ ئۇلار بۇندىن كېيىن تۇيۇقسىز ئەقلىگە كېلىپ قېلىپ يۈز سەكسەن گرادۇس بۇرۇلۇپ ئادىمىيلىككە، تەڭ باراۋەر قاراشلارغا، دېموكراتچىلارغا ئايلىنىپ قالارمۇ؟ ئۇلار ئۆزلىرىنىڭ خاتالىقىنى، تاجاۋۇزچى ئىكەنلىكىنى ھەرگىز ئېتىراپ قىلمىغان بۇ ھالىتىدە، بۇ زېمىندا بىركۈن مەۋجۇتلا بولىدىكەن، بىزنىڭ تەغدىرىمىز ھەرگىزمۇ ياخشىلانمايدۇ.
ئۇنداقتا قانداق قىلىشىمىز كېرەك؟
قىلچە گەپ ئاڭلىمايدىغان، ھەقنىڭ نېمىلىكىنى بىلىشنى خالىمايدىغان بۇ يات مىللەتنى قايىل قىلايلى دەپ، بىر كۈنلىرى ئوڭشىلىپ قالار، بىزنىڭ دېگەنلىرىمىزگە قايىل بولار، تەلىۋىمىزنى قوبۇل قىلار دەپ مەنتىقىلىك گەپلەر بىلەن، ھەق-ھوقۇقلار بىلەن سۆزلەپ يۈرىۋېرىمىزمۇ؟
ياق، ئۇلار ئادىمىيلىكنى، كىشىلىك ھوقۇق دېگەننىڭ نېمىلىكىنى، دېموكراتىيە دېگەننىڭ نېمىلىكىنى، تاجاۋۇزچىلىق جىنايەت دېگەننىڭ نېمىلىكىنى ئىنتايىن ياخشى بىلىدۇ. ئۇلار ھەرگىزمۇ ئەقىلسىز ئەمەس. ئۇلار سېپى ئۆزىدىن يات مىللەت تاجاۋۇزچىسى بولغانلىقى ئۈچۈنلا بىزگە شۇنچە كۆپ جىنايەت ئىشلەشنى راۋا كۆرمەكتە.
يېقىن تارىخقا كەلگىچە خىتايلاردا تاجاۋۇزچىلىققا قارشى تۇرۇش ھوقۇقى بولغان ئىدى. ھەتتا بۈگۈنمۇ تاجاۋۇزچىلاردىن مۇداپىيە كۆرىۋاتىمىز دەپ چېگرا بويلىرىغا نەچچە مىليون ئەسكەر يىغىپ تەييار تۇرۇشماقتا. شۇنداق ئىكەن، بىزدىمۇ ھېچ بولمىغاندا شۇلارچىلىك تاجاۋۇزچىلارغا قارشى تۇرۇش، ئۇلارنى قوغلاپ چىقىرىش ھەققىمىز بولىشى كېرەك!
خوش، ئۇنداقتا بۇ تاجاۋۇزچىلارنى قانداق قوغلاپ چىقىرالىشىمىز مۇمكىن؟ چىش-تىرنىقىغىچە قۇراللىنىپ بىزگە خىرىس قىلىپ تۇرغان بۇ ۋەھشى تاجاۋۇزچىلارغا قارشى خەلقىمىزنىڭ قولىدا تۆمۈرنىڭ سۇنىقىمۇ يوق تۇرۇپ قانداق قارشى چىقالىشىمىز، ئۇلاردىن مۇستەقىللىقىمىزنى قانداق قىلىپ تارتىپ ئېلىشىمىز مۇمكىن؟ ئىنسانپەرۋەرلىكنى، ئادىمىيلىقنى، كىشىلىك ھەقلىرىمىزنى، مىللىي باراۋەرلىكنى، مىللىي تەڭپوڭلۇقنى، دېموكراتىيىنى، … يەنە نېمىلەرنى كاپشىپ ئۇلارنى ماقۇل قىلالىشىمىز مۇمكىن؟ كەچۈرۈڭلار. بىز بۇ ئۇسۇللارنى 1945-يىلى نەچچە تۈمەن ئارمىيىمىز بار ۋاقتىدىمۇ باشقىلارنىڭ مەسلىھەتىگە كىرىپ سىناپ باققان ئىدۇق. ئاقىۋەت شەرقىي تۈركىستان ئىككىنچى جۇمھۇرىيەت ھۆكۈمىتىمىزدىن ئايرىلدۇق. 49-يىلى خىتاي كومۇنىستلار قوشۇنى كېلىپ بىز بىلەن سۆزلىشىشنى تەلەپ قىلىۋىدى ماقۇل دەپ سۆزلەشمەكچى بولدۇق. ئەمما سۆزلىشىشكە يولغا سالغان ئەڭ ئاساسلىق دۆلەت رەھبەرلىرىمىزدىن ئايرىلىپ قالدۇق. ئۇلارنى ئەڭ زامانىۋىي تېررورلۇق ۋاستىسىدىن پايدىلىنىپ شېھىت قىلىشقان ئىكەن. بىز يەنىلا سۆزلىشىپ مەسىلە ھەل قىلىش يولىدىن ئۈمىدىمىزنى كەسمىدۇق، نەتىجىدە نەچچە تۈمەنلىك مىللىي ئارمىيىمىزنىڭ جىممىتە تارقىتىۋېتىلىشىنى، زامانىسىنىڭ ئەڭ قابىلىيەتلىك مىللىي كادىرلىرىمىزنىڭ غەلىتى بوھتانلار بىلەن بىرمۇ-بىر يوقۇتىلىشىنى، سۈرگۈن قىلىنىشىنى، شەھەرلەردىن قوغلىنىشىنى كۆردۇق. … ئاخىردا قارايدىغان بولساق، ۋەتىنىمىزنىڭ بارلىق زامانىۋىي سورۇنلىرىنى پۈتۈنلەي دېگىدەك يات مىللەتلەر ئىگەللەپ بولغانلىقىنى كۆردۇق! يەرلىك مىللەت خەلقى، ئۆز ۋاقتىدا بىز سىلەرنىڭ خىزمەتچىڭلار بولۇشقا، سىلەرنىڭ گۈللىنىپ تەرەققىي قىلىشىڭلارغا، زامانىۋىي مۇستەقىل ھاكىمىيەت تىكلىشىڭلارغا ياردەم قىلىش ئۈچۈن كەلدۇق دېگەن بۇ يات مىللەت ئەسكەرلىرىدىن تۈرەلگەن خەلق تەرىپىدىن كىرەكسىز داشقاللار، ئوغرىلار، كاۋاپچىلىقتىن باشقىسى قولىدىن كەلمەيدىغانلار، …، ھەتتا تېررورچىلار مەنبەسى دەپ ئاتىلىپ ئاشكارە باستۇرۇلۇش نىشانىسى قىلىندۇق! ئەندى بەس! سۆزلىشىشمۇ شۇنچىلىك بولار. ئەندى باشقىچە ئۇسۇل تېپىشىمىزغا توغرا كېلىدۇ. بۇ قانداق ئۇسۇل بولىشى مۇمكىن؟
ئۇسۇل، ۋاستە تاللاپ ئولتۇرماي قولىمىزدىن كېلىدىغان بارلىق چارە-تەدبىرلەرنى ئىشقا سېلىپ مىللىي تاجاۋۇزچىلارنى ۋەتىنىمىزدىن قوغلاپ چىقىرىش كۈرىشىگە ئاتلىنىشلا بولىدۇكى باشقا ئامال يوق.
بۇ تاللاش، ھەرگىزمۇ ھېسياتقا بېرىلگەنلىك، ھاياجان بىلەن ئىش قىلىش ئەمەس بەلكى ئەمەلىي ئېھتىياج تەقەززا قىلغان ئەقىللىق، مەنتىقىگە ئۇيغۇن تاللاشتۇر.
شۇنداق ئەمەسمۇ ئەپەندىم؟
ئەپەندىم، بىر قېرىنداش، بىر يۇرتداش بولۇش سۈپىتىم بىلەن ھەممە ئىشلىرىڭىزنىڭ كۈتكىنىڭىزدەك بولىشىغا تىلەكداشمەن.
‹خىتايچە نۇسخىدىن سەل ئۆزگەرتىپ تەرجىمە قىلىندى›

吾尔开西先生，
我没进过您的同意就翻成维吾尔文上回了。

有一個請求, 不知道是否過份. 這帖子能吸引維族朋友們來, 以維吾爾文留言, 很好哩. 然而不是維族的帖子訪客, 畢竟不能瞭解維族朋友們怎樣以維文寫新彊, 如果有維族朋友有心, 每兩週把這裡的維文留言, 用漢語寫出概要, 是否更方便大家, 更能讓漢族的帖子訪客知道維族朋友的想法呢?

以上Yulghun的维吾尔语帖子是Said Halil所提问题以及吾儿开西的‘我是维吾尔族——兼答复网友赛依德海利力’一文的翻译。再以下是Yulghun以前的中文帖子的译文。

吾尔开西的回复是‘Yulghun先生，您好。十分感谢您的翻译。我从来没有接受过维吾尔语的正规教育，维语水平有限，而且新维文（注：80年代推行的拉丁字母维文，后被废止）读的也不是很流利。即便如此，还是要感谢您的一片心意。祝您平安！

Yulghun先生的翻译水平相当高

不知道为什么不想在这用中文留言。
yulghun ependi bek yaxshi tercime qilipsiz. silerdin öginidighan nersilerning bek köp ikenlikini his qildim. Allah razi bolsun silerdin.

亲爱的erkan，我们都知道为什么，不是吗？呵呵！没关系，用维文吧！虽然我们看着会很郁闷！只是…如果下次你能用“汉文”这个词会更好！中文＞汉文

不知道你指的我们都知道为什么是什么。我浏览的是维吾尔人的网站而且他也可以看懂所以我就用不着中文。两个维吾尔人交流用不需要他民族的语言，再说我在这没给其他中国人的帖子回复所以用不着中文。用维吾尔文回复的都是维吾尔同胞的帖子，我第一次留言的时候就给想和我交流的某位网友留过我的电邮地址，想交流发MAIL（你用英文，维吾尔文，中文，土耳其文甚至用德文和我交流都不成问题）。
两个维吾尔人用自己的母语交流你郁闷个什么劲？不明白
中文＞汉文 这个公式你给你的中国同胞去说吧，原因你比我清楚。自己做不到的事别要求别人做！

亲爱的erkan，我们都知道为什么，不是吗？呵呵！没关系，用维文吧
看完这个句子，脑海里浮现出你的阴笑的样子。可能言词有点过了但……是事实！

嗯！看来我们的确都知道“为什么”！而且看来你是知道：“中文”这个词的含义应该是“中国文字”，而就现在的情况来看，就算不包括蒙臧维，中国文字还包括壮族回族傣族……的语言文字！se parlo hakkian ,che cosa sai ?我们来这里参加谈论，除了发表自己的见解，还希望从别人的话语里学习到东西，就算这话不是专门说给我们听的！所以看不懂的时候会郁闷，你可知道？我们来这不是为了消遣的，不是吗？（或者你那句话实际上是要说“不知道为什么要在这用中文”……而不是“…不想在这…”）！很抱歉让您觉得我是阴险的。哼哼！non puoi mancare il mente！

我还不知道回族有自己的文字，据我所知壮族自己都不用自己的文字，用的是中文。
我不知道为什么我不想在这用中文，所以就用维吾尔文来发言。（因为我要写的内容和上面的维吾尔语写的文章有关和作者有关）
我的母语完全可以完整的表达我的想法，而且我要发言的对象是维吾尔人（另外我还觉得与同族人用其他民族的语言交流是对彼此的不尊重）所以不想用中文。再说，ORKESH先生也没制定你必须用中文留言所以我没必要问“为什么在这用中文”。

是来讨论的，在这不光可以看到海内外一直关心民运的人也可以找到一些和自己想法一样的人，也想知道一些问题的答案。不是来和你玩文字游戏或者比酸劲！
其实，肚子放宽点（东土耳其斯坦的中国人这么说）。
另外：
看到中文两个自己你第一个想到的是汉字吧？别人说中国人的时候你第一个想到的汉族人吧？
我想说的自己都做不到 别要求别人做 的意思请你再思考!

另外对于你的脸，我没说你的脸是阴脸，说的是你的笑（当然当我鄙视别人的时候也会那样笑）。
可能我有点过，抱歉了先。

多无知呀！我的身份证上可是有用拉丁字母拼写的壮语，如果你来桂林，或者任何一个广西壮族自治区的城市，任何政府机关，学校的名牌上也都有！当然，先行的教育制度，让很多壮人还是习惯用汉字！就连越南人，也只是在法国人的帮助下才开始摆脱汉字的！抱歉，原来你那句带“为什么”的话，不是反问、疑问，质问！理解有误！您喜欢把身边的人对立成敌手，那是您的权力！我不反对！难道你看到中文的时候想到的不是汉文？否则你也不会犯和我一样的错误！我必须承认，中文＞汉文的概念我是最近才开始有的，所以涉及到这方面的问题时，不注意的话，我还是会定势的认为中文＝汉文！但我在学习公平的看待这个世界，你呢？文字不能玩游戏，如果你说出了让人误解的话，你必须承担责任！就好比我让你觉得阴险！呵呵和哼哼即使是像声词也是有严肃意义的，有各自的用途的！

在无知这个问题上 我们彼此彼此！
正因为看到中文想到的是汉文所以我直接用了“中文”这个称呼。