于建嵘在复旦大学的演讲
各位下午好。
我演讲的题目是”让一个和谐的中国走向世界”。
为什么要讲这个问题呢？因为这个演讲会的主题是”新新中国，走向世界”。而什么才是”新新中国”呢？主办方在这个会议筹办时提出了一个命题，就是希望提倡民众要”不抱怨”，甚至还想在中国推动一个什么”不抱怨”的运动。对此，我心中充满了疑虑。
在我看来，我们今天要特别关注的问题，不是民众可不可以抱怨的问题，而是为何抱怨的问题。前不久《人民日报》下来的一个非常有影响的刊物，约我写的一篇文章。当时我在河南的洛阳调查，他们给我打电话，希望我在这篇文章讲一讲的官员和民众”都不容易”的问题，而且重点要讲我们的人民应体谅政府和官员不容易，让我们的人民体谅国家领导人”不容易”，并就这样官员和领导人看了后就会高兴，也有利于社会和谐。我当时是这么回答说的：”官员不容易是事实，如果官员感到干不下去了，可以下台啊。从来没有求着他们来管我们。”我们民众可以理解你们官员的某些做法，但是官员不应该以此为理由让我们不抱怨。所以我说，这样的文章我不写。他们又跟我谈说我们还是希望你写一篇文章，说现在中国社会发生了这么多的问题，能否让我们的人民知道一个和谐的社会是一个相互理解的社会。我说，这一点是不错的。但是一个国家的安定首先要民安定，而民要安定首先关心民生，假如一个社会都不关心民生，假如我们的知识分子都不看到民间的疾苦，你要民众如何理解呢？我们只要走近真实的中国社会，我们离开上海大都市白领阶层的生活，你就会感觉到各种抱怨充满了中国社会。如果有机会，我建议你们可以看一看石首事件的录相，你就会感觉到几万民众用砖头，用愤怒面对我们武警的时候，我们难道说一说你们不要抱怨，你们要理解政府，你们要克制就行了吗？不行的。我们不能简单地指责我们民众不理智，而更需要去研究民众为何愤怒，为何走向街头，为何敢于与武警对峙。甚至可以说，面对社会不公和腐败，抱怨是民众的一种权利，他们有权抱怨。作为执政者或学者们，没有权力去指责我们的民众抱怨，而是要想办法去改变它，要让我们的民众不产生或少产生抱怨。
那么，如何才能使民众不抱怨或少抱怨呢？我讲两个故事，也许对大家有所启发的。
第一个是有关河南洛阳一个老太太的故事。最近几年我在调查地下教会或者叫做家庭教会。去年，我到了河南的洛阳，在一个偏僻的农村，我见到一个家庭教会聚会点的联系人。她是一个老太太，这个老太太家里已经没有别的人了，就她一个人了。家庭非常的贫寒，什么都没有，但是她的家里却是一个聚会点。看到她老人家生活很艰难，我感到很辛酸，但她本人却非常乐观，总是笑容可掬。我对她讲：”你老人家生活这么艰难，每个礼拜天都要做这么的活动，而且你心里充满了快乐，心中永远那么释然，为什么呢？”她这么告诉我的，她说：”我当然快乐，因为我没有什么可担心的。你看一看天上飞的鸟都有生活，上帝那么关心它，难道上帝不关心我吗？”她说，我今天所面对的困难，所有的一切都是应该的，所以她不抱怨。这是一个真实的故事。这个老太太面对苦难所表现出来的态度，我在许多信仰宗教的民众那里都看到过，他们把现在和未来都交给了他们的上帝或神。
问题是，我们中国人的大多数并不信仰宗教，我们不知我们的上帝或神在什么地方。我们很少去思考人生终极的意义，我们更多的是现世主义者。因此，我们也就很难要求我们的民众从上帝或未来世界中去寻找到内心的和谐和平静。我们只能站在这个充满了不平的世俗世界，惊叹天上的飞鸟的快乐了。
第二个故事是我在台湾访问的经历。2004天我应邀到台湾去访问。台湾的邀请方给我的条件是在大学做一个演讲，然后可以进行15天的旅游、参观。当时我向邀请方提出一个要求，我说：”你能不能这样，我讲完后，你给我一张地图，你派一个司机，在派一个买单的，我说走什么地方就走什么地方行不行？”他们说，没有问题，你随便走。于是演讲完之后我从台北走到台南，我问所有见到的台湾老百姓一个问题。
“假如官员把你的房子拆了，怎么办？”99％的人回答说不可能，没有我的同意他怎么敢拆我的房子呢？只要这个房子是合法的房产当官的不敢的。我说假如拆了怎么办？他们会告诉我，到法院去告拆房的人，法官会依靠法律给我判决，而且是判他们赔很多钱。比如是合法并且是我同意拆是10万块钱赔偿，而不经过同意，法官就会判他赔100万。
我接着问：”假如法官不依法判决，怎么办？”人家又回答我说：”不可能”。我们的法官在很多问题可能腐败，但是只有我有明确的产权和证据，他不能也不敢腐败。
我接着问：”假如法官腐败了，怎么办？”他们会说，我找我的议员去告他。我的议员就会来进行调查，我的议员调查之后会就会开新闻发布会，我的议员就在议会提出建议，这个法官和这个政府官员麻烦就大了，他们呆不下去了，他们就完了。
我接着还问：”假如议员也腐败了，怎么办呢？”我一问到这个假如的时候，人家很讨厌我了，说你这个大陆人怎么那么多假如？没完没了的假如，议员再腐败，也会特别高兴管我这个事情。因为议员就是希望发生这个问题，因为有了这个问题，议员只要进行了调查，再经媒体一报道，这个议员就会成为英雄，成了英雄不仅可以当县议员、国会议员，最终还有可能成为阿扁。我说我不相信，议员也会腐败的，会不管你们的事的。他们说不会的，不信可以试一下。一般台湾的老百姓家里面有名片，收的最多的名片就是议员联系卡。我就要他们给议员打电话，一打电话，议员只要在不远的地方马上就会赶到。台湾的基层议员一来，一般都很兴奋，问遇到什么问题，都表示会为选民主持公道。
我接着还问：”假若议员就不是管你的事了，怎么办呢？”。台湾的老百姓告诉我，这很简单，下次选举时不投他的票，让他当不了议员就完了。
我在台湾的访问经历很短。却让我想了很多问题。台湾社会也许存在许多问题，但由于初步建立了民主制度，实现了威权体制向民主体制的转型，台湾老百姓对整个体制有一个基本的认同。他们也许对某个领导人或某个政党不满，有很多抱怨，但不会对整个体制不满，甚至想推翻它。其实我走过世界很多地方。在一些现代民主国家，民众对待我的问题都有基本相同的答案。今天为什么讲台湾，因为我们往往以许多理由，以我们的民族文化、宗教信仰来否定一个现代的社会制度。台湾跟我们有着一样的血缘，一样的文化，基本相同的文化，为什么台湾民众有那么多”不可能”，而我们却不是这样呢？我总结为四个方面。
第一，要确认和保障公民的基本权利，特别是财产权利。确权特别是对财产权的确认很重要。现在我们大陆在这方面存在许多问题。你不要认为什么是你的，那个房产证是没有用的，我们知不知道哪一天拆掉吗？不知道。我们不在家的时候甚至在睡觉的时候房子就被拆掉了。我们的农民的土地，说是”集体所有”，可在许多地方已沦为了少数人所有，搞一个什项目就让农民无地可种，无业可就，可社会保障的三无农民。我们的工人在工厂工作了几十年，突然说改制了，你就得下岗而且什么也没有了。这样的事，到处都是啊。今天在座的提倡要民众不抱怨的上海学者白领们难道不知道吗？事实上，上海也有的。最近我在做一个纪录片子，其中一个故事是有关一个上海女市民到北京上访的。她跪在地上说：”天啊，给我房子，我要一个地方安身，我在生存啊”。假如我们一个宣称执政为民、以民为本的”社会主义国家”，连我们老百姓最基本的权利都不能保障的话，我们有什么理由让我们民众不抱怨，让我们的民众理解我们的政府。我们没有这个理由。我今天在这里要告诉你们或我们的当政者，你要让你的人民不抱怨，你要让你的人民对你理解，你要让你的人民不走上街头，你首先给明确和保障他们最基本的权利。这个权利不是封建社会给予他们的权利，而是现代社会的公民权利。没有这一点，请问我们有什么理由，我们有什么资格，让我们的民众不抱怨？没有！
第二，要有权威的司法制度，要让司法成为民众权利救济最后的底线。一个现代社会，社会成员之间或民众与公权机关发生了纠纷，并不可怕，可怕的是权利被侵犯了，得不到应有的救济。假如我们的司法不能保障民众的法定权利，我们的司法不能成为社会公平公正的底线，我们有什么资格和理由要那些权利受到损害的民众不抱怨呢？事实上，我们今天司法体制存在许多问题，我们的民众已不那么相信司法能给社会带来公平和公正。无论一个什么样的判决，当事一方都有可能告诉你，”我不服！，因为司法腐败！”为了这个不服，公民选择上访，选择进京寻找大领导的上访，他们中有人为”领导批示”在北京坚持数年。而我们的执政者却对信访这种典型的人治制度津津乐道，甚至把其当成主要的社会救济方式。而现实中，民众则在长期的上访中因被劳教或送进精神病医院失去了对国家司法的最后信任。在这种情况下，要求我们的民众”不抱怨”就相当于给他们麻醉剂。是不理要求我们的民众被打左脸，还把右脸给你吗？这是不行的！我们要抱怨这个不公平的司法制度，而且不仅仅是抱怨，我们还要抗争。因为有了这个抱怨和抗争，我们才能建立一个公平公正而有权威的司法制度。
第三，要有真正的代议制度，让我们的人民代表真正能代表人民。我们每一个人不可能直接管理这个国家和社会，我们需要自己的政治代表。现代民主制度中的代议制是人类社会文明的结晶。我们可以通过选票决定谁来代表我们的利益。这种制度，我们有吗？从行文法来说，我们是有的。但现实中，我们现在还没有。我不知道今天在座的有多少参加过人民代表大会的选举，你们投了谁的票？我不知道谁是我的代表？我们只知道有三个代表，但是我不知道我的三个代表在什么地方？我们需要改变，假如这一点也不能改变，你怎么叫我们的人民不抱怨呢？你在中南海要求全国人民不抱怨，你在复旦大学告诉大家不要抱怨，还开展不抱怨运动。我告诉你们，不改变这种制度性的缺失，民众就会有抱怨，而且也不可能有什么不抱怨的运动。
第四，要有一个开放的媒体，让民众的抱怨有正常的宣泄。假如今天我们所有人都不能真实地表达自己的不满，他们只能在家里抱怨，可能最后走向街头，用大砖头表示他的抱怨。为了让我们的民众不抱怨和不走向街头，我们就需要给他们抱怨的机会，让他们有正常的渠道发泄他们心中的不满，而不是给他们一个类似鸦片的”不抱怨运动”。
我说的这些观点，主办方也许不高兴，没有关系，下次不请我。而且，我认为主办方也不会不高兴，因为你们主张不抱怨。那么请首先不抱怨我，假若这一点也做不到，那就很难说得过去了。而且，我也并不是为了与主办方作对。我讲这些，实际上就是在表达我们这个社会应如何对待弱者的情绪，特别是制度建设方面的内容。这实际上也一个大国应的。今天上午几位演讲人都提到了中国已成为了大国，而且正在走向世界。我则认为，如果我们没有进行必要的制度建设，何来的大的国呢。中国社会的软实力在什么地方？首先在于我们的制度建设，在于我们人民对我们制度的认同。假若我们的民众有一天告诉你，无理拆迁、司法不公、被代表等等都成为不可能时，我们才有资格说中国已有成为一个大国的可能。这就是我们的实力，这就是中国走向社会、走向世界的真正的实力。
谢谢各位。
主持人：大家有什么问题可以提问？
问：其实我觉得教授讲的抱怨和不抱怨实在太好了，听了以后觉得特别的爽，因为我特别喜欢打太极，我觉得抱怨和不抱怨就是太极一边阴一边阳，而老师讲的制度和权力就像中间的二次函数一样，抱怨和不抱怨，说不抱怨也是抱怨，就在一线之间的，就是要明确一个制度，我不知道我说的对不对，我想提一个问题就是刚才老师说中国没有宗教，我忘记哪一位学者曾经说过中国的儒教就是一个教？我想请你回答这个问题？
于建嵘：我理解的宗教应该有一个终极关怀，中国的儒教没有终极关怀，它更多的是一种社会规则，所以我一般认为这种东西能否称之为教可以讨论，即关于终极关怀的问题。道教有终极关怀就是长生不死，它的信仰就是人可以成仙。我讲中国主体文化中没有宗教，不是讲没有信教的人，中国信基督教的人据我们调查有6000–7000万人，难道说他们不是中国人吗，问题在于中国主体文化中没有包含一个终极关怀的意义。我是这么理解的。谢谢你。
上海笑笑管理咨询有限公司董事杨晓：于教授我们昨天已经聊了一些，你刚才讲的我觉得我能够接受，你说要通过抱怨来采取行动，行动跟抱怨的区分，你的标准是什么？
于建嵘：我没有鼓动老百姓通过抱怨来改变社会。
杨晓：你觉得社会有不公，去提升的方向，更好的方向，采取行动，比如发言的时候，如果我发言跟我抱怨有什么区别？
于建嵘：从杨老师的表情来看，她对我批评他们开展不抱怨运动，没有抱怨。我是这么看的，我认为抱怨不抱怨是民众的一种情绪的反应。执政的人或者知识分子应该更多的去理解老百姓为什么抱怨，而不是说你们都不要抱怨。我说知识分子应该去研究民众为什么抱怨？为什么走向街头？为什么砸你的市政府，为什么打警察？执政的人要知道，我应该怎么改？改到老百姓对我认同，改到老百姓说我真的执政为民。实际上很多人可能了解，中国的民众是最没有抱怨心的，你看看我们的农民，你到中国的农村去看看我们的农民，你不对他进行剥夺他就谢天谢地了。他们最没有抱怨心的，为什么今天有这么多人有抱怨？因为你抢了人家的土地，你拆了人家的房子，难道还不让人家抱怨吗？我们知识分子要做的不是今天在这里论道，让老百姓不抱怨。我昨天看到杨老师时，就做了两个判断。我说杨老师你是有宗教关怀的人。她说是的。第二你是一个生活过的很好的人，所以杨老师充满着一个心态即我不需要抱怨。我今天在这里讲，我们面对中国民众的苦难，我们知识界不应该对民众发起呼吁不抱怨，甚至开展不抱怨运动，我们应该怎么去研究和理解今天中国民众的苦难，我们对当政者说，你们怎么改变你们的制度，使我们民众不抱怨，而不是自我麻痹。
问：于教授你讲的非常好，我是上海工业律师事务所的一名律师，我叫吴冬，从今天你的讲话当中使我想起当年龙应台有一名言：”中国人你为什么不生气？”我只是有两个问题想请教一下，像你这样的知识分子，现在有独立的看法在中国是不是一个主流？第二我们现在的执政者对你所讲到的一些问题和指明的方向有没有在短期能实施并且引进西方政治制度的可能性？谢谢！
于建嵘：两个问题都不好回答，律师和别人不一样。第一我不知道我是一个什么样的知识分子，所以我没有办法判断中国有多少象我这样的人。真的我不知道，我只知道我心里想什么说什么，所以今天我对会议主办方发起的不抱怨运动进行了批判。如果今天有所顾忌的话，我可能不会这么讲，我可能讲的比较克制。但是我觉得没必要，因为杨老师已经说了她不抱怨，她抱怨的话最多下次不请我。所以对执政党是否会听我们的，我也不知道，我真的不知道，关于引进西方制度就更不好说了。以信访制度为例，我曾经与中国的信访高层有过很多次正面的冲突，很多媒体登过，包括国务院法制办人有过冲突。我改变过什么？什么都没有改变？我只是心中充满了忧虑，我只是说我们可以仰望星空，我们没有办法改变。包括今天会议主办方发起的不抱怨运动，尽管我这样批评了，人家要发起还是要发起的。我不能改变什么，但是我依然说出我心里所想的东西，这是我的看法，谢谢你。
问：于老师你好，刚才听了你的关于抱怨与不抱怨的讲座，我觉得很感兴趣的，关于你所倡导的四种机制，我个人认为前三种我们也在做这个事情，相比第四种开放的媒体，我觉得相比前三种可能产生的效果会慢一点，近年来我们对新闻媒体报道独立性的开放，包括央视新闻也是这样已经在改了，即增加突发事件的报道，但是一些群体事件往往都是一些网络媒体的报告最后才引起官员的问则追究，现在我们的媒体和论坛也开始关注这些事情，我们现在关注细致到什么问题，比如你白天开什么会议？抽什么烟？晚上喝什么酒？甚至晚上跟谁睡觉都深入的揭发一下，我觉得我们改革的突破口还是媒体独立的报道，这样可能会好一些，你能否根据近几年发生的突发事件给我们分析一下中国媒体的作用进行抱怨与不抱怨？
于建嵘：对于媒体我有比较深刻的感受。我认为现在的媒体实际上不一定像我们想象的那么开放。现在的感觉开放了，一个重要原因是网络的开放。网络开放是由于有现代科技本身的特点，不是领导人愿意不愿意的问题，它是没有办法的问题。我经常写时评。前不久我写了一个评论，评价深圳市长的问题，我投给了南方的一个媒体，因为它开了我的专栏，后来他给我回了一封信，一般我们投稿过去，他会给我们回信，他说对不起，这篇稿讲的问题很敏感，被主编和谐掉了。我给他回了一封信说：自宫比强奸更可怕。我投给了上海的东方早报，当天就登出来了。为什么上海的东方早报可以刊登出来，而我们南方那么大的报纸不敢刊登呢？因为他们要自我审查。所以到目前为止，我一般给人家写稿子说不用不用为难，你告诉我一下就行了。但是我的稿子一般没有被枪毙的，因为我写的时候会注意哪些地方和谐。我感觉，我们今天的媒体远没有早几年开放，为什么现在许多问题通过网络可以表现出来，我的结论依然是它没有办法，你知道中国有多少人在研究怎么控制网络媒体的信息传递吗？我最近一直在提倡研究一个课题，就是现代科技对社会运动的影响。比如，自从有了复印机，中国的农民和地方政府生态发生了变化。农民突然有一天把中共中央的某个文件复印之后贴在那儿，问你们为什么不按中央文件办？一般地方政府都会很惊讶，也很被动。假如没有复印机，中国的农民敢不敢说这句话，不敢的。我调查信访这么多年，信访农民保留最多的就是复印的文件。所以现代科技实际上已经在改变中国的政治生态，不是由于愿意改变而是被迫的改变，这是我的结论。谢谢。
伊里夏提：论东土耳其斯坦的历史地位
请看博讯热点：新疆问题
(博讯北京时间2009年9月13日 转载)
我不是历史学家，但我懂历史，尤其是对东土耳其斯坦的历史，我以为我还是有发表我自己观点的权利！当然在东土耳其斯坦，我是无法发表我的历史观点的。 因为维吾尔人的历史及中国历史，是被中共御用历史学家所垄断。发表不同于御用历史学家观点的任何人，都可以被扣上民族分裂的帽子而被判刑。
但在东土耳其斯坦教书的时候我还是发表了，用口述的方式，给维吾尔学生。我记得一次在我讲《新疆地方史》时，一位维吾尔族同学明知故问：“老师，为什么汉人的中原政权总是喜欢把他们的女儿远嫁给我们的祖先，真的是为了加强民族团结吗。”我反问他：“现在江泽民会把他女儿嫁给司马义.提力瓦尔迪吗（司马义.提力瓦尔迪当时是伪自治区主席）？。” 课堂上一阵哄堂大笑。大家都知道答案，不可能！中原汉人政权是在无力反抗外族侵略的情况下为了自保平安，才不得不接受屈辱远嫁公主给匈奴，给乌孙，给突厥, 给松赞干布等等。对一个自尊的民族，一个有自尊的人，在强权威胁下嫁女儿，是屈辱！性质上这和默认强奸你女儿是一样的。如果这等屈辱你也要当荣耀去记录下来，再当荣耀去宣传。我真得无话可说，我无语。
今天，我就想谈点中共御用历史学家及“憤青”汉人们的历史观。按严格的科学定义，历史应该是一门科学，而不应成为政治的御用工具。不能够正视历史的民族，是会重滔历史的覆辙。这些个御用历史学家，“憤青”们，一边不停地指责日本人篡改侵华历史；一边自己不停地用篡改了的历史大喊大叫：“西藏，东土耳其斯坦 自古以来是中华的一部分”。在这么一篇短文里，我不想浪费读者的时间去回顾千年历史，只是举几个例子，想让大家理智的思考一下历史事实。当然是用头脑思考，而不是像一些御用历史学家及“憤青”, 把头脑交给中国共产党，自己却用屁股去说话！ (博讯 boxun.com)
我不否认，在历史上中原汉人政权曾经派军队进过西藏，东土耳其斯坦，也统治过一段时间。但绝不是现在御用史学家所谓的自古至今。而且只是很短的一段时间，汉朝时统治过东土耳其斯坦很短的一段时间。另一个是唐朝时期，但唐朝还不能算是纯汉人政权，因为唐宫廷几乎有一半是突厥血统。秦之前的历史是传说，如《山海经》，给中共御用史学家们既“憤青”们留下了充足的意淫空间， 由此编出了秦穆王会王母娘娘于乌鲁木齐天池的恋情历史。哪天，说不定会被张艺谋之类的御用导演拍成戏说历史剧。因弘扬民族团结的主题，说不定还能获什么大奖呢！？ 宋朝，纵贯南北宋史，只是在为自己的生存而挣扎，根本无暇顾及中原以外的土地。（回头我还要谈岳飞）。明朝，连御用史学家们也不得不无奈地承认，是闭关锁国，只局限在中原长城以内。
我有意识地没有谈元朝，因为元和清根本不是汉人的政权。是蒙古人，满洲人征服了中原汉人政权。 汉人是被征服者，和我们维吾尔人是同样的命运， 都是被异族所征服！！！这和日本侵略中国是一样的性质，如果日本人当时侵略成功的话，我想这些个御用史学家，即“憤青”们， 现在大概也会大言不惭地说半个亚洲是我们自古以来不可分割的领土。 别忘了日本人同时占领了菲律宾，马来西亚等国家。我猜想这些史学家，“憤青”们，现在心里大概很后悔日本没有侵略成功。大概非常恨蒋介石没有学汪精卫当汉奸，因为包括日本在内的半个亚洲都会成为中国！？屈辱是可以随着时间的流逝忘掉的，即便是一部分人忘不掉这屈辱，也可以以强权指鹿为马，篡改历史，让他们忘掉， 让他们失去记忆！！！为什么要抗日呢？慰安妇也可以被树为民族团结的典范。 说不定说得多了，再给点补偿，这些饱尝屈辱的可怜女人在强权要求下也会失去记忆，默认编造的中日团结史呢。因为中国的受害慰安妇问题，只是在所谓“改革开放”后， 才冒出水面。在此之前，在共产党的爱国主义教育下，为了保持中日友好，她们是被要求沉默的！被遗忘了的！
东土耳其斯坦，在1887 被清化蕃为省之前是不属于清版土的，仅仅是藩属而已。因为汉语词典里“蕃”的解释是外国或外族。而当时包括现在的朝鲜，越南都是蕃属。东土耳其斯坦改省后是划入了清的版图，而不是中国的版图；因为当时中国是不存在的，中国是在满清的占领下。
纵贯满清3百年历史。汉人中有骨气爱国者，就像是维吾尔人的张格尔霍嘉， 7 霍嘉，瓦里含霍嘉等，不停地在反抗满清统治。不论汉人的口号是“反清复明”还是近代孙中山的“驱逐鞑虏，恢复中华”，都是否定满清的异族统治。 满清宫廷里有几个汉人官员，并不证明满清就是你中华惑中国！因为日本人占领中国时也有汪精卫之类的汉奸在为日本人服务。如果这还不足以使你认识到这铁的历史事实，我举个让这些个御用史学家，“憤青”们不太舒服的例子：这就像是你的邻居，它比你强壮，有势力。他闯进你家杀了你父亲，占了你家，也占了别的邻居家，强占了你母亲。你呢，试着反抗了一下，打不过；干脆就认了这个占领者做你父亲！！！因为从中你捞到了一些便宜，包括他的家，邻居的家，这一切现在都属于你了! 尽管你知道这个人带来的东西是属于另一个和你同样命运的人。因为物质的诱惑胜过了屈辱， 你也就无耻地照单全收。受了就收了吧，还要招摇过市，炫耀这屈辱不是屈辱，是荣耀。这是典型的当婊子还树牌坊，认贼作父！！！这就是中国御用史学家“憤青”们的逻辑。
现在我再来谈岳飞。 按御用史学家“憤青”们的史学逻辑，岳飞不应该是民族英雄；秦桧不应该是汉奸，不应该下跪着，而是应该站起来。因为岳飞是在维护南宋汉人小朝廷，如果放任金政权的侵略，说不定会带来更多的土地，至少金的土地会是合并后的“中华国土地”。不过御用史学家，“憤青”们的这点遗憾还是被元补上了。元灭金后，也并吞了江河日下的宋。
我好像在那读到过，说是有人已经让秦桧站起来了。这大概让那些御用史学家“憤青”们暗自兴奋不已。金庸先生进入中国作协， 任作协副主席， 大概也是因为满足了这些个御用史学家“憤青”们的意淫欲望。因为金庸先生在他的很多武打小说里戏说历史，编造了很多“民族团结”的历史典范。这很符合中共的政治需要。如《射雕英雄传》里的郭靖和成吉思汗及其女儿的关系。是意淫历史的经典。
不过，我很庆幸。在意淫历史，认贼作父的历史观泛滥的今日中国，也还有像岳飞似的有骨气的中国人存在，他敢于在大庭广众之中扇御用史学家的脸， 让他们知道历史不是妓女，你怎么折腾都可以。妓女也是人，也是有人格的。历史也是科学，不是你怎么写都可以的！我相信有点理智，有点头脑的中国人是不会相信这种经不起逻辑推理的伪历史的。更不要说东土耳其斯坦人民，西藏人民及世界大多数国家的人们。 (博讯记者：羽森) (博讯 boxun.com)
土共终将灭亡，不过什么维族，藏人，台湾，你们一个也别想跑
土共现在内部矛盾激化，人民怨声载道，不过这只是变天的前夕，至少还有十几二十年光景。不过想借机学苏联立国的鞑子些一样会付出惨痛代价的。
东亚最多太平十五年，立字为据。
操！现在刚刚看新闻看到关于
89民运 陶君 对于美国华裔间谍的评价
听了真他妈的想骂人！！！！民运人怎么现在这么恶心
间谍本事国际灰色游戏的一种
抓住了倒霉自然没话说。
什么都往自由民主上纲上线！！！
听的真酸
伊里夏提：汉人，你教会了我们什么？
请看博讯热点：新疆问题
(博讯北京时间2009年9月20日 转载)
来源：参与 作者：伊里夏提
自7.5 以来，一些汉人又开始在中共的煽动下鼓噪：什么“维吾尔人不知感恩，应该灭了维吾尔人”； 什么“维吾尔人本来是非常落后的， 现在依然落后；是汉人帮助维吾尔人得到了今天的发展； 没有汉人就没有新疆的今天”，等等。 似乎维吾尔人土地上的今天，都是在汉人的帮助下实现的。没有这些汉人，维吾尔人就会住在山洞中，沙漠中；食不果腹，衣不蔽体；就像电影里的原始居民，猎猴捡果子充饥。这种鼓噪去年在西藏3.14之后也出现过。 (博讯 boxun.com)
我先不说历史发展的规律，人类文明的发展。首先就中共的历史观来看，这些也只是一些谬论而已。东土耳其斯坦，不管有没有汉人、中共，都会有今天； 只是早晚的问题！因为历史是向前发展的。没有汉人，我们的祖先在这块土地上也生活了几千年；也创造了灿烂的文化。看看伟大、宏伟的坎儿井工程；看看显示维吾尔建筑、手工装饰装潢技艺的寺院、麻扎；显示绘画技艺的克孜尔千佛洞，柏孜克里克千佛洞等；看看反映维吾尔人音乐，舞蹈天才的木卡姆，麦西来普。
维吾尔人曾经是突厥-伊斯兰文明的奠基人，传承者。还曾是连接东方和西方文明的使者。如果说现在落后了的话，这落后也是中共一手造成的。现在中共闭着眼睛胡编历史，瞎造不着边际的理论。说什么“少数民族离不开汉族，汉族离不开少数民族。” 这是彻头彻尾的谬论、胡说八道。令我百思不得其解的是，居然还有人浪费时间去研究，论证这一废话；还有人因此谬论获得升官发财机会（中共的另一条狗奴才乌拉台耶夫）；还有人写论文论证此谬论获奖。这些白痴的梦呓，或许是中共新时期中华文明“繁荣娼盛”的象征吧。
另一个白痴也能想明白的事实是，世界上大多数国家，特别是西方国家，在中共政权还没有建立，还没有进行所谓“改革开放”的时候，就已经达到了很高的发展水平。台湾、新加坡、香港同样是华人为主的国家和地区，没有中共的“英明”领导，人家的发展也是你中共政权所望尘莫及的。既然同种同语言的海外华人国家、地区都能离开中国得到现代发展。说明我们作为不同种、不同语言、不同文明系统的维吾尔族，更能独立自主的、在没有中共 “英明领导”下获得发展，发达。这种发展，我指的不仅仅是物质的上的， 还有精神上的。
我在马来西亚生活了近三年。那里的华人， 无论是在物质上，还是在精神方面素质都很高；中共教导下的一些汉人不能望其项背，特别是在精神方面。毕竟是有宗教信仰的，只要是有信仰就不一样；不管他信什么宗教，佛教，基督教，伊斯兰教（马来西亚有超过五万华人穆斯林）。尽管中共不停地在喊提高中国人国民素质， 讲了几十年的精神文明，但中共教导下的一些汉人素质，实在是令人不敢恭维。我在华盛顿杜勒斯国际机场工作时，同事们最为惊讶的是，我能很准确地指认日本人，韩国人，台湾人，香港人及中共既得利益汉人。我能够从他们的言谈举止判断出来。只要有俩中共汉人官员出现在机场（大部分是官员，少量暴发户），特别是那些打着各种名目，来游玩的官员；满机场都可听到他们吐沫腥子满天飞的大喊大叫。耀武扬威，飞扬跋扈是这些中国人的特征。这些人要么是从拉斯韦加斯来，要么是要去拉斯韦加斯！
东土耳其斯坦，自有记载历史以来没有过导致大规模死亡的饥荒，瘟疫。即便是在中共一手制造的“三年自然灾害”时期，东土耳其斯坦也没有过饿死人的事件。我在石河子教书时，有一位姓王的政治老师亲口告诉我们：“三年自然灾害”的第二年，因无法在河南生存，他们一家人历尽苦难；一路爬车，步行，来到了东土耳其斯坦。当在石河子兵团连队第一次见到一大盆白面馒头时，全家人先是看着馒头抱头大哭。
49年中共军队进行乌鲁木齐入城仪式。东土耳其斯坦民族军全是苏式军备；服装是马靴，大檐帽；军官是打领带的军礼服；政府官员是西装领带。这和土共的绑腿布鞋，解放帽；形成鲜明的对照！（东土耳其斯坦民族军的悲剧是在苏俄及中共的假承诺下，一步一步被解除武装）。土共学会穿西装是80年代初的事。
据《山坳下的中国》（此书在中国被禁）作者的统计资料；49年以前，东土耳其斯坦国民生活水平高于中国二十几个百分点。由此不难推断，如果没有中共的占领，没有中共无休止的政治运动；东土耳其斯坦的今天必然是丰衣足食，和平安宁生活。也会有高楼大厦，汽车，火车，飞机。但更重要的是，有真正既反映传统又体现现代文明的新东土耳其斯坦文明；维吾尔人的文明不会遭到摧残，而是会发扬光大！
在东土耳其斯坦，倒是维吾尔人教会了东土耳其斯坦的汉人一些文明的行为举止。举一些小例子：维吾尔人不在公众场合吐痰，擤鼻涕，放屁。 维吾尔人认为当他人面吐痰，擤鼻涕，放屁是一种对人的侮辱，不尊重。这些事看起来小；但是，是非常重要的公共文明（我肯定可能会有人认为这无关大雅）。我记得在大连上大学时，我们和汉人同学的冲突，有几次就是因汉人学生在我们清真餐厅吃完饭，洗刷碗筷时清喉吐痰，甚至擤鼻涕而引起的（水池子就在餐厅内）。但现在的一些城市维吾尔人也和这些汉人一样。这我不知道应该算是进步呢还是退步！？但我知道的是，中国政府现在正在进行不随地吐痰的教育！倒是一些长期在维吾尔人中生活的汉人老百姓接受了这些个礼节！
维吾尔人饮食也非常讲究，因伊斯兰的缘故，不吃猪肉，不吃凶禽猛兽及血，不吃自然死亡的一切动物。 猪及凶禽猛兽的问题，我在这里简单讲一下。伊斯兰强调卫生，但更讲究卫性，人性修养问题。‹‹本草纲目››说：“猪，性本劣”。李时珍并强调了猪肉对人体的不利。至于凶禽猛兽，伊斯兰认为食用会使人性更为凶残，所以穆斯林及维吾尔人是不吃这些凶禽猛兽的。在东土耳其斯坦，汉人喜欢到维吾尔餐厅吃饭， 就是因为他们认为维吾尔的饮食是可以放心的； 不会用病死，老死的牛羊肉做饭，不会用地沟油炒菜。烟酒是伊斯兰所禁止的，但现在维吾尔人如不抽烟喝酒，被认为是宗教情绪严重，有民族感，不可靠；中共认为不可重用。变相的鼓励维吾尔人抽烟喝酒。进汉餐，吃猪肉成为一些中共官员考验维吾尔奴才们对中共忠诚程度的试金石。过去，维吾尔人餐厅是不允许抽烟喝酒的，现在中共有不成文规定，维吾尔人餐厅不能禁烟酒。禁了，说明你有伊斯兰宗教情绪，有民族情绪，这是在搞民族分裂！过去我们和单位汉人开玩笑：你们汉人除了天上飞的飞机不吃，地下爬的坦克不吃，四条腿的板凳不吃，带叶子的假花不吃，什么都吃。现在一些当了中共奴才的维吾尔人， 也开始什么都吃，这是进步吗！？
维吾尔人做买卖，不缺斤少两。这也是在东土耳其斯坦，为什么维吾尔人卖的羊肉价格尽管高于汉人卖的羊肉价格，但有钱的汉人还是买维吾尔人的羊肉。因为第一，维吾尔人不会注水；第二，不会卖病死的，或老死的肉；第三，决不会短斤少两。维吾尔人不杀食有孕的牛，羊。动物受孕季节，维吾尔人停止打猎。维吾尔人不往河水里排泄大小便， 不往河水里排放垃圾。维吾尔人鼓励种树，少砍树，或不砍树。中国政府现在才开始提植树造林，清洁河流保护环境等口号。
小时候，我记得曲鲁海到我们伊宁县，伊宁县到伊宁市，路边是高大，挺拔的白杨树，被果实压弯了枝杈的杏树，挂满金色沙枣的沙枣树。曲鲁海路两边是高大，茂密的榆树，核桃树。大人会给我们讲哪棵树是那位老人种的。我们会敬仰地望着大树，羡慕地想象种这树的这些老人年轻时的高大，雄伟；在我的记忆中每棵树都有一段讲不完的传说；令我神往，眷恋。现在呢，路边的沙枣树没有了，杏树没有了，榆树也没有了！ 代之而起的是永远长不大的一些小树。 我说永远长不大是因为，张书记来了要种陕西白杨；王书记来了认为白杨不好，要改种山东雪松；杨书记要种法国梧桐，李书记认为还是白杨好∙∙∙∙∙∙ 所以路边的树始终是参差不齐，高矮不平，永远也长不大！路也始终是在修，永远完不了工！
我想念那沙枣开花时的馨香，杏子熟了时路边的桔黄，榆钱成熟时小鸟的欢唱。现在都没有了，都成了回忆，成了历史。
过去，维吾尔人喜欢在房前种花，房后种果树。房子刷成天蓝色。 院子是没有门的，只是栏杆当着，为的是不让家畜进到院子捣乱。 任何一个陌生人都可以进到果园里捡果子吃，问主人要一瓢水喝，要一口饭吃；维吾尔人都会热情接待。不会问你是谁，你从哪里来；除非你自己讲。而且会相信你讲的是真的！！！蓝天白云下，花草树木中点缀着蓝色房屋；果园里是鸟类的天堂，花草中飞翔着蜜蜂，蝴蝶及叫不上名字的各类昆虫。这是真正的天人合一的懈怡生活。但现在这一切都不存在了，人与人之间的信任荡然无存！一些城市维吾尔人的生活也充满了尔虞我诈，变得非常势利。这是中共教育下的维吾尔人从中共汉人学到的“文明”。如果这是文明，我宁愿不要这种文明！
、 至于科学技术的进步带来的高楼大厦，汽车，火车，飞机。即便是没有中共的占领也会来到东土耳其斯坦。科学技术，我们可以从任何一个这方面有优势的民族学习。中国不是也在向西方学吗，包括中共的马克思主义不也是舶来品吗！为什么一定要通过你去学呢！？更何况，三十年代初，东土耳其斯坦就已经有了现代工业的基础，伊犁有了电厂，制革厂；独山子有了原始的石油开采工业；阿勒泰有了金矿开采业；喀什、阿图什、和田有维吾尔人商行、钱庄。工业文明的萌芽已经是破土而出了。如不是中共占领后强行扼杀，今天说不定我们已经跻身发展中国家行列，决不会比我们中亚的同胞兄弟们差。
在东土耳其斯坦的阿图什，1910年代就开办了了新式学校，进行现代教育。有一批在土耳其，印度受过教育的老师们授课。到20年代初，在全东土耳其斯坦新式学校如雨后春笋纷纷成立。学生们穿校服，唱校歌；课程有语文、数学、物理、音乐、体育、信仰等。是这些学校的毕业生组成了44年东土耳其斯坦共和国的脊梁 ，是这些东土耳其斯坦的脊梁将维吾尔人带入到了现代文明中，而不是汉人。
中共以其残酷压迫，大规模屠杀的方式在消灭维吾尔中的有识之士，维吾尔的脊梁；以其卑鄙伎俩降伏维吾尔人中软骨头奴才们；开动其强力宣传机器，掩埋、篡改维吾尔人的历史；采用野蛮的话语霸权，模糊维吾尔人的文化属性；以其霸道阉割东土耳其斯坦的伊斯兰，使其变成中共的宣传替代工具，使一些维吾尔的学者，伊斯兰长老变成御用宦官、太监；以其巧言厉色迫家威胁使维吾尔语被边缘化，还可以让王白克力似的维奸奴才们大言不惭地说出：既然回族人没有自己的语言也能生存；维吾尔族人也可以同样只讲汉语，不会维吾尔语也没有什么不可以的。我不知道这王白克力是不是跟他父母亲也讲汉语。
中共这60年，维吾尔人跟着中共没有学到什么文明，反而失掉了很多不该丢的风俗习惯，优良传统，优秀文化。现在维吾尔人又面临着失去民族属性的危机。这部分指控维吾尔人的愚昧汉人在自觉地成为中共的帮凶。可悲的是这部分汉人本身就是中共强制失去记忆的牺牲品，自己早已失掉了汉文化引以自豪的延续了五千年的文明；却反过来在助纣为虐，为虎作伥；可悲可怜！自己都是精神上的穷光蛋，还能教别人什么呢？不过是一群阿Q的徒子徒孙罢了。
(博讯记者：蔡楚) (博讯 boxun.com)
伊里夏提：汉人，你教会了我们什么？
Source : 博讯 boxun.com) (2009年9月20日)
来源：参与 作者：伊里夏提
自7.5 以来，一些汉人又开始在中共的煽动下鼓噪：什么“维吾尔人不知感恩，应该灭了维吾尔人”； 什么“维吾尔人本来是非常落后的，现在依然落后；是汉人帮助维吾尔人得到了今天的发展； 没有汉人就没有新疆的今天”，等等。似乎维吾尔人土地上的今天，都是在汉人的帮助下实现的。没有这些汉人，维吾尔人就会住在山洞中，沙漠中；食不果腹，衣不蔽体；就像电影里的原始居民，猎猴捡果子充饥。这种鼓噪去年在西藏3.14之后也出现过。
我先不说历史发展的规律，人类文明的发展。首先就中共的历史观来看，这些也只是一些谬论而已。东土耳其斯坦，不管有没有汉人、中共，都会有今天；只是早晚的问题！因为历史是向前发展的。没有汉人，我们的祖先在这块土地上也生活了几千年；也创造了灿烂的文化。看看伟大、宏伟的坎儿井工程；看看显示维吾尔建筑、手工装饰装潢技艺的寺院、麻扎；显示绘画技艺的克孜尔千佛洞，柏孜克里克千佛洞等；看看反映维吾尔人音乐，舞蹈天才的木卡姆，麦西来普。
维吾尔人曾经是突厥-伊斯兰文明的奠基人，传承者。还曾是连接东方和西方文明的使者。如果说现在落后了的话，这落后也是中共一手造成的。现在中共闭着眼睛胡编历史，瞎造不着边际的理论。说什么“少数民族离不开汉族，汉族离不开少数民族。” 这是彻头彻尾的谬论、胡说八道。令我百思不得其解的是，居然还有人浪费时间去研究，论证这一废话；还有人因此谬论获得升官发财机会（中共的另一条狗奴才乌拉台耶夫）；还有人写论文论证此谬论获奖。这些白痴的梦呓，或许是中共新时期中华文明“繁荣娼盛”的象征吧。
另一个白痴也能想明白的事实是，世界上大多数国家，特别是西方国家，在中共政权还没有建立，还没有进行所谓“改革开放”的时候，就已经达到了很高的发展水平。台湾、新加坡、香港同样是华人为主的国家和地区，没有中共的“英明”领导，人家的发展也是你中共政权所望尘莫及的。既然同种同语言的海外华人国家、地区都能离开中国得到现代发展。说明我们作为不同种、不同语言、不同文明系统的维吾尔族，更能独立自主的、在没有中共 “英明领导”下获得发展，发达。这种发展，我指的不仅仅是物质的上的， 还有精神上的。
我在马来西亚生活了近三年。那里的华人，无论是在物质上，还是在精神方面素质都很高；中共教导下的一些汉人不能望其项背，特别是在精神方面。毕竟是有宗教信仰的，只要是有信仰就不一样；不管他信什么宗教，佛教，基督教，伊斯兰教（马来西亚有超过五万华人穆斯林）。尽管中共不停地在喊提高中国人国民素质，讲了几十年的精神文明，但中共教导下的一些汉人素质，实在是令人不敢恭维。我在华盛顿杜勒斯国际机场工作时，同事们最为惊讶的是，我能很准确地指认日本人，韩国人，台湾人，香港人及中共既得利益汉人。我能够从他们的言谈举止判断出来。只要有俩中共汉人官员出现在机场（大部分是官员，少量暴发户），特别是那些打着各种名目，来游玩的官员；满机场都可听到他们吐沫腥子满天飞的大喊大叫。耀武扬威，飞扬跋扈是这些中国人的特征。这些人要么是从拉斯韦加斯来，要么是要去拉斯韦加斯！
东土耳其斯坦，自有记载历史以来没有过导致大规模死亡的饥荒，瘟疫。即便是在中共一手制造的“三年自然灾害”时期，东土耳其斯坦也没有过饿死人的事件。我在石河子教书时，有一位姓王的政治老师亲口告诉我们：“三年自然灾害”的第二年，因无法在河南生存，他们一家人历尽苦难；一路爬车，步行，来到了东土耳其斯坦。当在石河子兵团连队第一次见到一大盆白面馒头时，全家人先是看着馒头抱头大哭。
49年中共军队进行乌鲁木齐入城仪式。东土耳其斯坦民族军全是苏式军备；服装是马靴，大檐帽；军官是打领带的军礼服；政府官员是西装领带。这和土共的绑腿布鞋，解放帽；形成鲜明的对照！（东土耳其斯坦民族军的悲剧是在苏俄及中共的假承诺下，一步一步被解除武装）。土共学会穿西装是80年代初的事。
据《山坳下的中国》（此书在中国被禁）作者的统计资料；49年以前，东土耳其斯坦国民生活水平高于中国二十几个百分点。由此不难推断，如果没有中共的占领，没有中共无休止的政治运动；东土耳其斯坦的今天必然是丰衣足食，和平安宁生活。也会有高楼大厦，汽车，火车，飞机。但更重要的是，有真正既反映传统又体现现代文明的新东土耳其斯坦文明；维吾尔人的文明不会遭到摧残，而是会发扬光大！
在东土耳其斯坦，倒是维吾尔人教会了东土耳其斯坦的汉人一些文明的行为举止。举一些小例子：维吾尔人不在公众场合吐痰，擤鼻涕，放屁。维吾尔人认为当他人面吐痰，擤鼻涕，放屁是一种对人的侮辱，不尊重。这些事看起来小；但是，是非常重要的公共文明（我肯定可能会有人认为这无关大雅）。我记得在大连上大学时，我们和汉人同学的冲突，有几次就是因汉人学生在我们清真餐厅吃完饭，洗刷碗筷时清喉吐痰，甚至擤鼻涕而引起的（水池子就在餐厅内）。但现在的一些城市维吾尔人也和这些汉人一样。这我不知道应该算是进步呢还是退步！？但我知道的是，中国政府现在正在进行不随地吐痰的教育！倒是一些长期在维吾尔人中生活的汉人老百姓接受了这些个礼节！
维吾尔人饮食也非常讲究，因伊斯兰的缘故，不吃猪肉，不吃凶禽猛兽及血，不吃自然死亡的一切动物。猪及凶禽猛兽的问题，我在这里简单讲一下。伊斯兰强调卫生，但更讲究卫性，人性修养问题。‹‹本草纲目››说：“猪，性本劣”。李时珍并强调了猪肉对人体的不利。至于凶禽猛兽，伊斯兰认为食用会使人性更为凶残，所以穆斯林及维吾尔人是不吃这些凶禽猛兽的。在东土耳其斯坦，汉人喜欢到维吾尔餐厅吃饭，就是因为他们认为维吾尔的饮食是可以放心的；不会用病死，老死的牛羊肉做饭，不会用地沟油炒菜。烟酒是伊斯兰所禁止的，但现在维吾尔人如不抽烟喝酒，被认为是宗教情绪严重，有民族感，不可靠；中共认为不可重用。变相的鼓励维吾尔人抽烟喝酒。进汉餐，吃猪肉成为一些中共官员考验维吾尔奴才们对中共忠诚程度的试金石。过去，维吾尔人餐厅是不允许抽烟喝酒的，现在中共有不成文规定，维吾尔人餐厅不能禁烟酒。禁了，说明你有伊斯兰宗教情绪，有民族情绪，这是在搞民族分裂！过去我们和单位汉人开玩笑：你们汉人除了天上飞的飞机不吃，地下爬的坦克不吃，四条腿的板凳不吃，带叶子的假花不吃，什么都吃。现在一些当了中共奴才的维吾尔人，也开始什么都吃，这是进步吗！？
维吾尔人做买卖，不缺斤少两。这也是在东土耳其斯坦，为什么维吾尔人卖的羊肉价格尽管高于汉人卖的羊肉价格，但有钱的汉人还是买维吾尔人的羊肉。因为第一，维吾尔人不会注水；第二，不会卖病死的，或老死的肉；第三，决不会短斤少两。维吾尔人不杀食有孕的牛，羊。动物受孕季节，维吾尔人停止打猎。维吾尔人不往河水里排泄大小便， 不往河水里排放垃圾。维吾尔人鼓励种树，少砍树，或不砍树。中国政府现在才开始提植树造林，清洁河流保护环境等口号。
小时候，我记得曲鲁海到我们伊宁县，伊宁县到伊宁市，路边是高大，挺拔的白杨树，被果实压弯了枝杈的杏树，挂满金色沙枣的沙枣树。曲鲁海路两边是高大，茂密的榆树，核桃树。大人会给我们讲哪棵树是那位老人种的。我们会敬仰地望着大树，羡慕地想象种这树的这些老人年轻时的高大，雄伟；在我的记忆中每棵树都有一段讲不完的传说；令我神往，眷恋。现在呢，路边的沙枣树没有了，杏树没有了，榆树也没有了！ 代之而起的是永远长不大的一些小树。我说永远长不大是因为，张书记来了要种陕西白杨；王书记来了认为白杨不好，要改种山东雪松；杨书记要种法国梧桐，李书记认为还是白杨好∙∙∙∙∙∙ 所以路边的树始终是参差不齐，高矮不平，永远也长不大！路也始终是在修，永远完不了工！
我想念那沙枣开花时的馨香，杏子熟了时路边的桔黄，榆钱成熟时小鸟的欢唱。现在都没有了，都成了回忆，成了历史。
过去，维吾尔人喜欢在房前种花，房后种果树。房子刷成天蓝色。 院子是没有门的，只是栏杆当着，为的是不让家畜进到院子捣乱。任何一个陌生人都可以进到果园里捡果子吃，问主人要一瓢水喝，要一口饭吃；维吾尔人都会热情接待。不会问你是谁，你从哪里来；除非你自己讲。而且会相信你讲的是真的！！！蓝天白云下，花草树木中点缀着蓝色房屋；果园里是鸟类的天堂，花草中飞翔着蜜蜂，蝴蝶及叫不上名字的各类昆虫。这是真正的天人合一的懈怡生活。但现在这一切都不存在了，人与人之间的信任荡然无存！一些城市维吾尔人的生活也充满了尔虞我诈，变得非常势利。这是中共教育下的维吾尔人从中共汉人学到的“文明”。如果这是文明，我宁愿不要这种文明！
、至于科学技术的进步带来的高楼大厦，汽车，火车，飞机。即便是没有中共的占领也会来到东土耳其斯坦。科学技术，我们可以从任何一个这方面有优势的民族学习。中国不是也在向西方学吗，包括中共的马克思主义不也是舶来品吗！为什么一定要通过你去学呢！？更何况，三十年代初，东土耳其斯坦就已经有了现代工业的基础，伊犁有了电厂，制革厂；独山子有了原始的石油开采工业；阿勒泰有了金矿开采业；喀什、阿图什、和田有维吾尔人商行、钱庄。工业文明的萌芽已经是破土而出了。如不是中共占领后强行扼杀，今天说不定我们已经跻身发展中国家行列，决不会比我们中亚的同胞兄弟们差。
在东土耳其斯坦的阿图什，1910年代就开办了了新式学校，进行现代教育。有一批在土耳其，印度受过教育的老师们授课。到20年代初，在全东土耳其斯坦新式学校如雨后春笋纷纷成立。学生们穿校服，唱校歌；课程有语文、数学、物理、音乐、体育、信仰等。是这些学校的毕业生组成了44年东土耳其斯坦共和国的脊梁 ，是这些东土耳其斯坦的脊梁将维吾尔人带入到了现代文明中，而不是汉人。
中共以其残酷压迫，大规模屠杀的方式在消灭维吾尔中的有识之士，维吾尔的脊梁；以其卑鄙伎俩降伏维吾尔人中软骨头奴才们；开动其强力宣传机器，掩埋、篡改维吾尔人的历史；采用野蛮的话语霸权，模糊维吾尔人的文化属性；以其霸道阉割东土耳其斯坦的伊斯兰，使其变成中共的宣传替代工具，使一些维吾尔的学者，伊斯兰长老变成御用宦官、太监；以其巧言厉色迫家威胁使维吾尔语被边缘化，还可以让王白克力似的维奸奴才们大言不惭地说出：既然回族人没有自己的语言也能生存；维吾尔族人也可以同样只讲汉语，不会维吾尔语也没有什么不可以的。我不知道这王白克力是不是跟他父母亲也讲汉语。
中共这60年，维吾尔人跟着中共没有学到什么文明，反而失掉了很多不该丢的风俗习惯，优良传统，优秀文化。现在维吾尔人又面临着失去民族属性的危机。这部分指控维吾尔人的愚昧汉人在自觉地成为中共的帮凶。可悲的是这部分汉人本身就是中共强制失去记忆的牺牲品，自己早已失掉了汉文化引以自豪的延续了五千年的文明；却反过来在助纣为虐，为虎作伥；可悲可怜！自己都是精神上的穷光蛋，还能教别人什么呢？不过是一群阿Q的徒子徒孙罢了。
西安维族扎针党，用蛇毒扎死了一个两岁小孩！！！
“维族扎针党“ 这是谁起的名字？
再国外人们都说汉族人特别脏， 我们可以叫你们为”汉族脏人党”吗？”dirty Chinese Party”
@诱奸犯小米
别跟老子玩着文字游戏！
我的家就在那，我的妹妹每天做公交车上学！
民族团结跟我妹妹的安全比起来算个屁！！！！！
这篇文章，可以在国内公开看到。
想说的是，民主不代表高效，台湾是经济发展到一定程度才开始的民主。大陆不一定立即就合适。
印度是民主，但是政府更加的低效，腐败和没有人权。
@Momay
Yes Same to you all my family living in Urumchi, can you imagine in our land our home they can’t go out they can’t do shopping, even yesterday is big celebrate for Uyghur they can’t celebrate this day’s well. Do you know why？ because of that “Dirty Chinese Party”.！！！！！
Momay
i can tell you i didn’t know how uigur live in XinJiang, before 7.5. if you need me to imagine your family can’t go out, but the Han nationality who live in XinJiang are similar! people are all afraid earch other.
you call us dirty, i can call you are thief!
i don’t hate uigur, and i hope this two nationalities will be hand in hand, build future. but if my sister or my family was dead or damaged by your people, may be i will.
@诱奸犯小米
我是“日你钩子党”的。 你妹妹那臭玩意俺还不稀罕。
如 你这个臭王八 再说有损我民族的话语 你就等着吧·· 我扎的不是毒针而已。
Even the rumor is powerful, but please be rational! Even CIA or KGB can not make such effective poisonous needles to take lives by simple stabs. I understand your concern of your sister, however, that’s not a good excuse to start to be aggressive to us. For the sake of our loved ones, find a peaceful way to resolve our conflicts.
Are you really an Uyghur?
@dil
This kind of dirty talk is a shame for this forum.
People want to discuss but not insult others.
to dil,
We r talking about the same person. I dont no y just then I cant quote°°°°° sorry
To dil
Totally agree with u.
to 诱奸犯小米
chill, and don’t call this with race, every race has their own heros and silly guys, u cant call them in this way, especially when u r calling sb. who is criminal.
It is 2 sensitive.
take care.
Bless ur sister.
@诱奸犯小米
“i hope this two nationalities will be hand in hand, build future” I don’t think so that is can be possible after “5.July “ Massacre.
When someone kills one of your family members what you wanna do? As I remember the Chinese have like that Idiom “君子报仇十年不晚“ yes that is right. the Chinese communist party killed thousands of Uyghur in East Turkistan last 2 month, what we need to do? I think you already got the answer.
“but the Han nationality who live in XinJiang are similar!” if the Han Chinese also afraid to go out, easy way get out from East Turkistan back to your home.
Remember because of you call us is 维族扎针党“ that is why I call you “Dirty Chinese Party”.
汗 你这句话真是无耻 ！ 你不要再丢人显眼了 快滚去
我无意要说说有的维人都是扎针党的！
不过确实这两天西安确实有扎针出现！
更没有意思要贬低维人之意
我能来这块根本不怕你们拍砖！
多维上都是汉人在讨论怎么解决新疆的种族矛盾！
说来说去都是汉人自说自话！没意义！
多数内地的汉人并不了解你们维人！也不了解新疆由来已久的冲突！
也许有所耳闻，但基本上大多数人都在艰苦的经营自己的生活，谁也没有那个闲暇的时间坐那想象新疆，全当过耳新闻。
再所之前，维族跟其他少数民族没什么两样。至少在我们西安如是。因为那边有很大的回族团体！外人也时不时的混淆维族和回族的区别。
、
即便到处再说的小偷 ，可是更多的人所听到的是
维族的成年人 拐卖，绑架，还有一些特贫困的人将孩子卖到这些人手中。 让他们在滚烫的锅里用手将硬币取出等等来训练他们。一天偷不到东西就没饭吃。 如果孩子被人逮到了话， 就会有几个成年维人出面带走。要是送到警察局， 一是内地汉族警察也不敢惹少数民族，二是那些自称小孩家里人如果警局里没有维族警察阻拦，还是会放人。
很多自发组织起来的抓小偷（并不是专门针对维人的，很多汉人人也做这行，不过大多是成年人）后来发现维族小孩的可怜之处，也组织过送这些小孩回家。至于以后这些小孩的命运和噩运的经历对小孩心里的伤害，更多人是恐怕也只能感叹也帮不上什么。对于这些贫困的维族家庭，也只能想到贫困，没什么人会想到背后的原因。
、
很多人都有简化思维的行为，一至于简单，粗略的进行分类。类似于 东北人都是黑社会， 河南蛋，天上九头鸟，地上湖北佬， 湘西出土匪。 当然只是在类似于维汉的矛盾中，很多语言会无限放大
。
在别人对自己一类人的评价中，也许有对方的不了解，但也该思考自我的不足之处。
正如前面人说的，海外很多人对于中国人评价不高。 我们这代出来的人，看到不好的地方也会鄙视，来勉励自己。对于对方不了解的，我们也会在一些有机会的地方来解释，交流。
。
不过一味的互相谩骂，指责没什么意义。骂人，会说话的人都会
@诱奸犯小米
多数内地的汉人并不了解你们维人！也不了解新疆由来已久的冲突！
也许有所耳闻，但基本上大多数人都在艰苦的经营自己的生活，谁也没有那个闲暇的时间坐那想象新疆，全当过耳新闻。
再所之前，维族跟其他少数民族没什么两样。至少在我们西安如是。因为那边有很大的回族团体！外人也时不时的混淆维族和回族的区别。
、
即便到处再说的小偷 ，可是更多的人所听到的是
维族的成年人 拐卖，绑架，还有一些特贫困的人将孩子卖到这些人手中。 让他们在滚烫的锅里用手将硬币取出等等来训练他们。一天偷不到东西就没饭吃。 如果孩子被人逮到了话， 就会有几个成年维人出面带走。要是送到警察局， 一是内地汉族警察也不敢惹少数民族，二是那些自称小孩家里人如果警局里没有维族警察阻拦，还是会放人。
很多自发组织起来的抓小偷（并不是专门针对维人的，很多汉人人也做这行，不过大多是成年人）后来发现维族小孩的可怜之处，也组织过送这些小孩回家。至于以后这些小孩的命运和噩运的经历对小孩心里的伤害，更多人是恐怕也只能感叹也帮不上什么。对于这些贫困的维族家庭，也只能想到贫困，没什么人会想到背后的原因。
、
很多人都有简化思维的行为，一至于简单，粗略的进行分类。类似于 东北人都是黑社会， 河南蛋，天上九头鸟，地上湖北佬， 湘西出土匪。 当然只是在类似于维汉的矛盾中，很多语言会无限放大
。
在别人对自己一类人的评价中，也许有对方的不了解，但也该思考自我的不足之处。
正如前面人说的，海外很多人对于中国人评价不高。 我们这代出来的人，看到不好的地方也会鄙视，来勉励自己。对于对方不了解的，我们也会在一些有机会的地方来解释，交流。
。
不过一味的互相谩骂，指责没什么意义。骂人，会说话的人都会
对了，刚看了段视频
热比娅在你们维人是个什么形象啊？
只听到共产党成天在那说！
于建嵘的该篇文章写的很精彩，关于中国社会最需要的制度是什么.
看一下讨论，大家讨论的话题还是停留在民族主义上。
Move on, guys!
楼上你们妈的就是卖B的 垃圾 台独藏独加疆独 垃圾 迟早中国人会收拾你们的
一些狗日的维猪，真是些贱比，给脸不要脸。消灭这帮是非不分的贱比货。
太纵容一些傻逼维族了，还真ＴＭ喘起来了，一个小民族，平时娇生惯养惯了，还真不知道自己是谁了。
这帮小丑样的维族傻逼们，我希望你们继续挑起事端，继续进行暴力活动 。
@Momay
Aghzingizgha nawat!
that is exactly what we think and thanks for the comment dear Momay!
伊利夏提：中共领导下的国民党台湾政府
(博讯北京时间2009年9月26日 转载)
来源：参与 作者：伊利夏提
两年前，一纽约朋友邀请我出席一个由国民党做东安排的座谈会。有幸见识了一下被老奸巨滑的共产党赶到孤岛的百年破店-国民党的遗老遗少。记得，先是一位姓饶的老先生发表了一些高见，他认为前次台湾总统大选，国民党输给民进党是因为台湾的老百姓被骗了。接着是严家其先生及其他纽约民运大佬们轮番给国民党这些个遗老们献计献策。最后，看看会议要结束了； 大概觉得不给我发表意见的机会，似乎有点不礼貌。就大家一块儿要听听我的意见。 (博讯 boxun.com)
盛情难却，我也就没有太客气。 我说：“首先，我想纠正你们的一个错误观点， 请谅解我的不礼貌。你们必须记住，人民永远是对的，人民是不会被骗的，只是你们不了解人民而已。你们过去输给共产党，是因为不了解中国人民；前次输给民进党，是因为你们不了解台湾人民。都是因为你们高高在上，不了解人民；如果到今天你们还认为是人民被骗了，而不去检讨自己；你们还会输掉这次选举的！此其一。其二，你们国民党的输赢和我们维吾尔人是无关的，就我个人来说，我是隔岸观火。从我们维吾尔人的历史经验来看，共产党、国民党都是侵略者，都是压迫者。所以我并不希望你国民党赢，我希望民进党赢。原因有三：一，国民党还没有就历史上对维吾尔人所犯侵略、屠杀罪行赔礼道歉；二，你们到现在还没有就维吾尔、西藏问题进行明确表态；三，民进党首先确定台湾是台湾人的，而不是所谓中华人民共和国的一部分，这合我心意” 。我的话大概使气氛有点紧张。一位女士打破了短暂沉寂，说：讲得好，讲得好。大家哈哈了一阵；会议结束，各自回家。
真到了选举结束，得知国民党获胜，马英九当选总统， 心里还是为台湾人高兴了一阵。因为这是民主的胜利！台湾人让中共及其统治下的中国人，认识了一下民主的力量；更为重要的是让中国人民知道了中国人是可以用民主的方式解决争端的！杨均衡先生的《今夜我们都是台湾人》，也着实让我激动了一阵。但随着马英九权力的巩固，他和中共的眉来眼去让我也很担心。他对中共霸权的让步，为经济利益牺牲人权理念，矮化台湾主权，使我开始怀疑国民党的执政能力。
今天，我确信，我的怀疑是正确的。国民党并没有因新一代年轻人的出现而改变！马英久并没有因在美国受过教育而变得坚持民主理念，变得更为不畏强权； 还是和前遗老遗少们一样要和共产党谋皮。马英九还是那个破店的活计，跑腿的。国民党，还是那个从成立之日起就被共产党的阴魂所缠绕，被共产党用合作的名义涮了两次， 战场上打败了无数次的百年破店。因为到今天，国民党还是在共产党的威胁利诱下被玩弄，被领导。
今天，国民党台湾内政部长江驿桦说，世界维吾尔人大会的秘书长多里坤艾沙是多个国家防范的对象，世界维吾尔大会和恐怖组织有关系等等， 所以决定不给世界维吾尔大会主席热比娅女士发放签证，不允许热比娅女士访台。这是以国家利益为考量而得出的结论。我不知道这位内政部长大人看不看新闻， 世界维吾尔人大会第三次代表大会是几个月前在华盛顿国会大厦召开的，不仅有来自世界十几个国家的维吾尔代表参加会议，而且美国十几位国会议员，参议员，意大利参议院议员也来参加了会议；。还有德国人，日本人，西藏精神领袖达赖喇嘛尊者的代表都来参加了这次会议。按这位内政部长的说法，这些人也都是可疑的了。他们看样子也不能去台湾了！而且美国的民主基金会是赞助了这次会的，美国政府也是个大笨蛋了，也在赞助恐怖组织了，以后美国人也不能访问台湾了。按这位大人说法，美国民主基金会是在赞助恐怖组织。 这话听起来好耳熟！是谁在说这话？不用想，中共！怎么台湾国民党也在说呢，啊，明白了，第三次国共合作了，是在共产党的领导下的国共合作，国民党得听从共产党大哥的教导。
这国民党也是老鼠下崽，一窝不如一窝。前面的合作即便是被骗奸了，也还是平等地位下的被奸；现在是威胁利诱下的被领导，国民党还挺自愿的。国民党大概因为历史上被共产党玩弄的多了也不觉得了。被强奸了，第一次觉得是羞辱，次数多了，羞辱感没有了，还感觉挺爽，也就自觉地送上去了。倒是台湾人民又被这群强盗以国家利益名义绑架了，挺可惜的！但我相信台湾人民是不会让这种共产党领导下的国民党台湾政府延续的。他们会用民主的武器让这群出卖台湾人民主权的中共乏走狗滚蛋的！
好在民主的理念已是台湾人民生活的一部分，根植于人民的心中。 否则共产党说不定哪天又来要拯救生活在“水深火热”中的台湾人民，而国民党又会先是假装不从，扭捏一番，而后以中华民族利益名义拱手送上台湾。马英九说不定还能捞个政协副主席当一当。当然也别指望太高，主席是不会给你马英九的，因为共产党的领导是不能讨价还价的！
(博讯记者：蔡楚) (博讯 boxun.com)
@匿名
ئىلشات: شەرقىي تۈركىستاننىڭ تارىخىي ئورنى توغرىسىدا
(بوكسۇن تورى خىتايچە 2009. 9. 13 دىن ئېلىندى)
مەن بىر تارىخىچى بولمىساممۇ، ئۆزەمنى تارىختىن ئاز-تۇلا خەۋىرىم بار بىرسى دەپ ھېساپلايمەن. بولۇپمۇ شەرقىي تۈركىستان تارىخىدىن خېلى خەۋىرى بار بىرسى ھېساپلىنىمەن. شۇنداق بولغاچقا، مەن ئۆزەمنى بۇ جەھەتتە ئۆز كۆزقارىشىمنى ئوتتۇرغا قويغىدەك سالاھىيەتكە ئىگە بىرى دەپ قارايمەن. دەرۋەقە، مەن يەنىلا بۇ جەھەتتىكى ئۆزەمنىڭ تارىخىي كۆزقارىشىمنى ئاشكارە ئېلان قىلىش ئىمكانىيىتىم يوقلىقىنى ئوتتۇرغا قويۇپ ئۆتۈشكىمۇ مەجبۇرمەن. چۇنكى، ئۇيغۇر تارىخى، شۇنىڭدەك خىتاي تارىخى خىتاي كومپارتىيە تارىخچىلىرى تەرىپىدىن مونوپول قىلىۋېلىنغان بولغاچقا، بۇ تارىخچىلارنىڭ سىزىقىدىن چىپ تارىخىي كۆزقاراشلىرىنى ئوتتۇرغا قويغۇچى ھەرقانداق بىر كىشىگە مىللىي بۆلگۈنچى دېگەن قالپاق كەيگۈزۈلۈپ جازاغا تارتىلىپ كېلىندى.
شۇنداقتىمۇ، شەرقىي تۈركىستاندا ئوقۇتقۇچىلىق قىلىپ يۈرگەن ۋاقىتلىرىمدا مەن يەنىلا ئېغىزچە بولسىمۇ ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىلىرىمغا ئۆز تارىخىمىزنى يوشۇرۇنچە سۆزلەپ تۇرغان ئىدىم. ئېسىمدە قېلىشىچە، بىر قېتىم «شىنجاڭ يەرلىك تارىخى» نى سۆزلەپ بېرىۋاتقىنىمدا، بىر ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىم ئۇيغۇر تارىخىنى سۆزلەش چەكلىنىدىغانلىقىنى بىلىپ تۇرۇپ مەندىن مۇنداق بىر سۇئالنى سورىغان ئىدى: ”مۇئەللىم، خىتاي ئوتتۇرا تۈزلەڭلىگىدىكى پادىشاھلار ئۆز مەلىكىلىرىنى شۇنچە يىراقتىكى بىزنىڭ ئەجداتلىرىمىزغا خوتۇن قىلىپ بېرىشنى نىمە ئۈچۈن شۇنچە ياخشى كۆرىدۇ، ئۇلار راستىنلا مىللەتلەر ئىتتىپاقلىقىنى كۈچەيتىشنى مەقسەت قىلىپ شۇنداق قىلارمىدى؟“ بۇ ئوقۇغۇچۇمغا جاۋاپ بېرىشتىن ئاۋال مەنمۇ ئۇنىڭدىن ”سېنىڭچە بۈگۈنكى كۈندە جاڭ زېمىن ئۆز قىزىنى ئىسمايىل تىلىۋالدى (ئىسمايىل تىلىۋالدى ئەينى ۋاقىتتىكى ئاپتونومىيىنىڭ قورچاق رەئىسى ئىدى) غا خوتۇنلۇققا بېرەرمۇ؟ قانداق دەيسەن؟“ دەپ سورىدىم. شۇ چاغدا سىنىپتىكى ئوقۇغۇچىلار بۇنداق ئىشنىڭ بۈگۈنكى كۈندە مۇمكىن بولمايدىغانلىقىنى ياخشى بىلگەچكە، پاراخشىپ كۈلۈپ كېتىشكەن ئىدى. ئۆز ۋاقتىدىكى ئوتتۇرا تۈزلەڭلىكتىكى خىتاي ھۆكمۈرانلىرى تاشقى مىللەتلەرنىڭ تاجاۋۇزىغا تاقابىل تۇرالىغىدەك كۈچى بولمىغان ئاجىز ئەھۋالدا تۇرغانلىقى ئۈچۈن، ئۆزلىرىنىڭ بىخەتەرلىكىگە كاپالەتلىك قىلىشنى مەقسەت قىلىپ چارىسىزلىقتىن شۇنچە يىراقتىكى ھۇن، ئۇيسۇن، تۈركلەرگە باش ئېگىپ ئۆز مەلىكىلىرىنى بېرىشكە، ھەر خىل يىپەك رەختلەرنى سوغات قىلىپ تۇرۇشقا مەجبۇر ئىدى. ئەگەر شۇنچە غۇرۇرلۇق بىر مىللەت، شۇنچە غۇرۇرلۇق بىرسى كۈچلۈك بىر مىللەت تەھدىت قىلدى دەپ ئۆزىنىڭ قىزىنى ئۇلارغا تارتۇق قىلىشقا مەجبۇر بولدى دېگەنلىك، بۇ مىللەت، بۇنداق غۇرۇرلۇق بىرسىنىڭ غۇرۇرى دەپسەندە قىلىندى دېگەنلىك بولىدۇ. بۇ بىر ھېساپتا ئۆز قىزىغا باسقۇنچىلىق قىلىشقا ماقۇل دەپ قاراپ تۇرۇپ بەرگەنلىك بىلەن ئوخشاش بىر ئىش. ئەگەر سەن بۇنداق دەپسەندە قىلىنىشىڭنىمۇ بىر خىل شەرەپلىك ئىشىمىز دەپ خاتىرلەپ، ئۇنى شەرەپ دەپ تەشۋىق قىلالىغىدەك بولساڭ، مەن سېنىڭ بۇ قىلغىنىڭغا بىر نېمە دېيىشكە تىلىم بارمىغىدەك.
مەن بۇ يەردە، خىتاي كومپارتىيىسىنىڭ يالاقچى 御用 تارىخچىلىرى بىلەن “憤青” تارىخچىلىرى خىتاي خەلقىنىڭ تارىخىي كۆزقاراشلىرى ئۈستىدە توختىلىپ ئۆتمەكچىمەن. كەسكىن ئىلمىي ئېنىقلىمىلارغا ئاساسلانغاندا، تارىخنى سىياسىي ئۈچۈن پايدىلىنىدىغان بىر ۋاستە دەپ قارىماي، ئۇنى بىر ئىلىم-پەن تارمىقى دەپ تونۇشىمىز كېرەك. تارىخقا توغرا مۇئامىلە قىلمايدىغان بىر مىللەت، تارىخنى خالىغانچە ئۆزگەرتەلەيدىغان بىر مىللەت ھېساپلىنىشى كېرەك. بۇنداق قۇل 这些个御用تارىخچىلار، “憤青”们 ، بىر تەرەپتىن ياپونلار خىتايغا تاجاۋۇز قىلىش تارىخىنى بۇرمىلىماقتا دەپ توختىماي تەنقىتلەشسە، يەنە بىر تەرەپتىن ئۆزلىرىمۇ بۇرمىلانغان تارىخنى كۆتۈرۈپ چىقىشىپ ”تىبەت، شەرقىي تۈركىستان ئەزەلدىن خىتاي زېمىنىنىڭ بىر پارچىسى“ دەپ تىنماي جار سېلىشماقتا. مەن بۇ يەردە چەكلىك سەھىپىدىن پايدىلىنىپ نەچچە مىڭ يىللىق تارىخنى ئەسلەيمەن دەپ كىتاپخانلارنىڭ ۋاقتىنى ئىسىراپ قىلىشنى خالىمايمەن. مەن پەقەت بىر نەچچە مىسال ئارقىلىق خىتاي كىتاپخانلارنىڭ تارىخىي پاكىتلار ئالدىدا ئەقلىنى ئىشلىتىپ پىكىر قىلىپ بېقىشىنى تىلەيمەن. سىلەرنىڭ مىڭە ئىشلىتىپ ئويلىنىشىڭلارنى، بىر قىسىم قۇلچىلىق قىلىدىغان تارىخچىلاردەك ياكى يالاقچىلاردەك ئەقلىنى خىتاي كومپارتىيىسىگە تاپشۇرۇپ قۇرۇق گەپ قىلىپ يۈرمەي ئۆز ئەقلىڭلار بىلەن ئويلىنىپ پىكىر قىلىشىڭلارنى ئۈمىد قىلىمەن.
مەن، تارىختا ئوتتۇرا تۈزلەڭلىكتىكى خىتاي ھۆكۈمدارلىرىنىڭ ئەسكەر چىقىرىپ تىبەت، شەرقىي تۈركىستان قاتارلىق جايلارغا كىرگەنلىكىنى، شۇنىڭدەك ئۇ يەرلەرگە بىر مەزگىل ھۆكمۈرانلىق قىلالىغانلىقىنىمۇ ئىنكار قىلمايمەن. ئەمما خىتاي كومپارتىيىسىنىڭ چاپارمەنلىكىنى قىلىپ يۈرگەن ئاتالمىش تارىخشۇناسلارنىڭ تەرغىپ قىلىشقىنىدەك ئۇ جايلار ھەرگىزمۇ ئەزەلدىن خىتاينىڭ بىر پارچىسى ئەمەس بەلكى ئىنتايىن قىسقا مەزگىل خىتاي قولىدا قالغان يەرلەر ئىدى. مەسىلەن خەن سۇلالىسى ئىنتايىن قىسقا بىر مەزگىل شەرقىي تۈركىستانغا ھۆكمۈرانلىق قىلغانلىقى راس. يەنە بىر قېتىمقىسى تاڭ سولالىسى دەۋرىدە بولغان دېيىشكە بولسىمۇ، تاڭ خاندانلىق ئوردىسىدىكى ئەمەلدارلارنىڭ يېرىمىغا يېقىن قىسمى تۈرك قېنىغا مەنسۈپ كىشىلەردىن بولغاچقا، تاڭ سۇلالىسىنى ساپ خىتاي مىللىي ھاكىمىيىتى دەپ قارىغىلى بولمايدۇ. 秦之 دىن بۇرۇنقى تارىخلار خۇددى «تاغ-دەريالار قامۇسى» غا ئوخشاش رىۋايەتكە ئاساسلانغان تارىخ بولۇپ، بۇ ماتېرىياللار خىتاي كومپارتىيىسىگە بېقىندى تارىخچىلىرىغا خالىغىنىچە مۇبالىغىلەشتۈرۈش پۇرسىتىنى يارىتىپ بېرەتتى. ئەنە شۇنداق رىۋايەت-ئەپسانىلاردىن 秦穆王会王母娘娘 ئۈرۈمچى تەڭرى كۆلىگە ئائىد مۇھەببەت تارىخلىرىنى توقۇپ چىقىشتى. كىم بىلىدۇ، كۈنلەرنىڭ بىرىدە جاڭغا ئوخشىغانلارنىڭ بېقىندى رىجىسسورلۇقىدا تارىخىي كومىدىيىلىك تىياتىرلارنىمۇ ئويناپ چىقىشامدۇ تېخى. ۋە بەلكىم مىللەتلەر ئىتتىپاقلىقىنى كۆككە كۈتىرىپ چىقالىغانلىقىنى مەدھىلىشىپ بىرەر مۇكاپاتمۇ بېرىشى مۇمكىن. سوڭ سۇلالىسى، ئەسلىدە جەنوبى شىمال سوڭغا پارچىلىنىپ ياشىغان دەۋر بولۇپ، پەقەتلا ئۆزلىرىنىڭ مەۋجۇتلۇقى ئۈچۈنلا تىرىشىپ ئۆتكەن تارىخ بولغاچقا، ئۇلار ئۆزىدىن ئېشىنىپ سىرتقا قارىغىدەك ھالى زادىلا بولۇپ باقمىغان. (كېيىن يۆ فى دېگىنى ھەققىدىمۇ ئايرىم توختىلىمەن). مىڭ خاندانلىقىنىڭ سىرتقا ئېچىلمىغان مۇتەئەسسىپ بىر خاندانلىق ئىكەنلىكىنى، ئۇنىڭ پەقەت ئوتتۇر تۈزلەڭلىك بىلەن سەددىچىن سېپىلى ئىچىگە قاپسىلىپ قالغانلىقىنى ھەتتا يالاقچى تارىخچىلارمۇ ئامالسىز ئېتىراپ قىلىشماقتا.
مەن قەستەن موڭغۇل خاندانلىقى ھەققىدە گەپ قىلماي مەخسۇس تاشلاپ ئۆتتۈم. يۋەن خاندانلىقى بىلەن مەنچىڭ خاندانلىقىنى ھەرگىز خىتايلارغا تەۋە ھۈكۈمدارلىق دەپ قارشقا بولمايدۇ. ئۇ خاندانلىقلار موڭغۇللارنىڭ، مانجۇلارنىڭ ئوتتۇر تۈزلەڭلىكنى بويسۇندۇرۇپ قۇرۇپ چىققان ھۈكمىدارلىقلار ئىكەنلىكىنى ھېچكىم ئىنكار قىلالمايدۇ. ئۇ دەۋرلەر خۇددى بۈگۈنكى بىز ئۇيغۇرلارنىڭ بېشىغا كەلگىنىدەك، خىتاي زېمىنى باشقا مىللەت تەرىپىدىن بېسىۋېلىنغان، خىتايلار باشقا مىللەتلەرنىڭ ھۈكمۈرانلىقى ئاستىغا چۈشۈپ قالغان، يات مىللەتلەر كېلىپ خىتايلارنى ھۆكمۈرانلىقى ئاستىغا ئېلىۋالغان دەۋرلەر ئىدى. بۇ ئىش ئەسلىدە ياپونلارنىڭ خىتايغا تاجاۋۇز قىلىپ بېسىۋېلىشىدىن قىلچە پەرقى يوق ئىش بولۇپ، ئەگەر ياپونلار شۇ قېتىم تاجاۋۇز قىلىپ خىتاينى راستىنلا ئوڭۇشلۇق بېسىۋالالىغان بولسا، ئويلايمەنكى، بۈگۈنكى كومپارتىيىگە يالاقچىلىق قىلىۋاتقان تارىخچىلار بۇ كۈنلەردە يەنىلا قىلچە تەپ تارتماستىن ئاسىيانىڭ يېرىمى ئەزەلدىن بىزنىڭ ئايرىلماس تۇپراقلىرىمىز دەپ تارىخ يېزىشتىن يانمىغان بولار ئىدى. چۇنكى ئۇ ۋاقىتلاردا ياپونلار خىتاي زېمىنىنىلا ئەمەس بەلكى فىلىپىن، مالايىشىيا قاتارلىق جەنوبى ئاسىيا دۆلەتلىرىنىمۇ بېسىۋالغان ئىدى. شۇنداق ئويلايمەنكى، بۇ تۈردىكى تارىخچىلار، “憤青”们 ياپونلارنىڭ خىتاينىڭ بېسىۋالالمىغانلىقىغا بەكلا كۆڭلى يېرىم بولۇپ يۈرسە كېرەك؟ ئۇلار بەلكىم جاڭ كەيشىنىڭ ۋاڭ جېنۋېيدەك خائىن بولۇپ ياپونلارغا سېتىلىپ كەتمىگەنلىكىگە بەكلا رەنجىيدىغاندۇ ھەقىچان. ئەگەر ياپونلار خىتاينىمۇ قوشۇپ ئۆزىنىڭ قىلىۋالغان بولسا نېمە دېگەن ياخشى ئىش بولاتتى-ھە؟ ئۇ چاغدا ئاسىيانىڭ يېرىمى خىتاي ھېساپلانغان بولاتتى دېيىشسە كېرەك. ئۇ چاغدا، نومۇس دېگەنمۇ ئۇزۇن ئۆتمەيلا ئۇنتۇلۇپ كىتەر بولغىيتى ھەقىچان! گەرچە بىر قىسىم كىشىلەر بۇنداق نۇمۇسنى ئېسىدىن چىقىرالمىغىنىدىمۇ كېرەك يوق ئىدى. چۇنكى ئۇنداقلارنى زوراۋانلىق كۈچ بىلەن مەجبۇرلاپ مايمۇننى يولۋاس قىلىپ كۆرسىتىپ، تارىخنى بۇرمىلاپ كۆرسىتىدىغانلا بولساق، ئۇنداقلار ئۆتمۈشنى ئۇنۇتۇپ، ئاكاڭ كىمنى ئالسا يەڭگەڭ شۇ دېيىشىپ ئىسىنى يوقۇتۇپ يۈرىۋەرگەن بولار ئىدى، ھەي، نېمىشكىمۇ ياپونغا قارشى ئۇرۇش قىلدۇقكىن، ياپوندىن ھال سوراش خۇتۇن-قىزلار ئۈمىگىمىزنىڭ قىزلىرىنىمۇ مىللەتلەر ئىتتىپاقلىقىنىڭ نەمونىچىلىرى دەپ تىكلىيەلىگەن، نۇمۇسى ئاياق ئاستى قىلىنغان بۇ ئاياللارنىمۇ قاتتىق بېسىم بىلەن زورلاپ ھەممىنى ئۇنتۇلغۇزالىغان، سۇنئىي ياساپ چىققان خىتاي-ياپون ئىتتىپاقلىقى تارىخىنى غىڭ قىلماي قوبۇل قىلىدىغان قىلىۋىتەلىگەن بولار ئىدۇق دەپ ئويلايدىغانلىقى ئېنىق. راس دېمىسىمۇ خىتاينىڭ دەپسەندە قىلىنغان ھال سوراش ئاياللار ئۈمىگى مەسىلىسى مۇشۇ قېتىمقى ئېچىۋېتىش-ئىسلاھات ھەرىكىتىدىن كېيىنلا ئوتتۇرغا چىققان ئىش بولۇپ، ئۇنىڭدىن بۇرۇن، خىتاي كومپارتىيىسىنىڭ ۋەتەنپەرۋەرلىك تەربىيىسى نەتىجىسىدە خىتاي-ياپون دوستلۇقىنى قوغدايمىز دەپ ئۇ ۋەقە مەجبۇرى يوشۇرۇپ كېلىنگەن، ئۇنتۇلدۇرۇلغان ئەمەسمىدى؟!
شەرقىي تۈركىستان، 1887-يىلى مەنچىڭ ھۆكۈمىتى تەرىپىدىن ئۆلكە قىلىپ قوشىۋېلىنىشتىن ئىلگىرى مەنچىڭ خاندانلىقىنىڭ تۇپراقلىرىغا تەۋە يەر ھېساپلانمايتتى. ئۇنىڭ ئالدىدا خوشنا بىر زېمىن ھېساپلىناتتى. چۇنكى خىتاي تىلىدا دۆلەت خوشنىسى دېگەنلىك، چەتئەل، ياكى چەتئەل مىللىتى دېگەننىلا ئۇقتۇرىدۇ. ئۇ ۋاقىتلاردا بۈگۈنكى كورىيەلەر بىلەن ۋيېتناممۇ ئەنە شۇنداق خوشنىلار ئىدى. شەرقىي تۈركىستان ئۆلكىگە ئايلاندۇرۇلغاندىن كېيىن ئاندىن مەنچىڭ تەۋەسىگە قوشۇپ كۆرسىتىلىدىغان بولۇنغان ئىدى. شۇنداقتىمۇ بۇ يەنىلا مەنچىڭ تېرىتورىيىسى دەپ تونۇلغان بولۇپ، ھەرگىزمۇ خىتاي تېرىتورىيىسى ھېساپلانغان ئەمەس. چۇنكى، ئۇ دەۋرلەردە خىتاي تۇپراقلىرى مەنچىڭ خاندانلىقى تەرىپىدىن ئىگەللىۋېلىنغان بولغاچقا، ئۇ ۋاقىتلاردا خىتاي دەيدىغان بىر دۆلەت مەۋجۇت ئەمەس ئىدى.
خىتايلار بۇ ئۈچ ئەسىر جەريانىدا مەنچىڭ ھاكىمىيىتىنى قوبۇل قىلىپ ياشاپ كەلگەن ئىدى. پەقەت ئاز بىر قىسىم ۋىجدانلىق خىتاي ۋەتەنپەرۋەرلىرى، يەنى ئۇيغۇرلاردىكى جاھانگىر غوجا، يەتتە قىزلىرىم، ۋەلىخان غوجىلارغا ئوخشايدىغان كىشىلىرى، مەنچىڭ ھۆكمۈرانلىقىغا قارشى كۈرەش بىلەن توختىماي شوغۇللىنىپ كەلگەن ئىدى. شۇنداقتىمۇ خىتايلارنىڭ شۇئارى مەيلى ”مانجۇلارغا قارشى تۇرۇپ مىڭ خاندانلىقىنى ئەسلىگە كەلتۈرەيلى“ ياكى ”ياۋايىلارنى قوغلاپ چىقىرىپ خىتاينى ئەسلىگە كەلتۈرەيلى“ دەيدىغان سۇن ياتسىننىڭ شۇئارىنى كۆتۈرۈپ چىققان بولسۇن، ئۇلارنىڭ ھەممىسىلا مەنچىڭدىن ئىبارەت يات مىللەتنىڭ ھۆكمۈرانلىقىنى رەت قىلىش شەكلىدە ئوتتۇرغا چىقىشقان ئىدى. مەنچىڭ ئوردىسىدىكى بىر نەچچە خىتاي ئەمەلدارىنىڭ بارلىقىغا قاراپلا، مەنچىڭ خاندانلىقىنى بىزنىڭ خىتاي دۆلىتىمىز دەپ قارىيالمايسىلەر. چۇنكى، ياپونلار خىتاينى بېسىۋالغان مەزگىللەردىمۇ ۋاڭ جېنۋىيغا ئوخشايدىغان خىتاي خائىنلىرى ياپونلار ئۈچۈن خىزمەت قىلغان ئىدى. شۇنىڭغا قاراپلا خىتاينى ياپونىيىگە قوشۇپ خىتاي دەپ قاراشقا بولمايدۇ ئەلىۋەتتە. ئەگەر يوقۇرقىدەك پولاتتەك پاكىتلارغا قايىل بولمايدىغانلار بولسا، بولۇپمۇ يالاقچى خىتاي تارىخچىلىرى پەقەتلا قوبۇل قىلالمايدىغان بولسىمۇ، مەن ئۇلارغا مۇنداق ئاددى بىر مىسالنى كۆرسىتەي: ئەگەر سېنىڭ سەندىن بەستلىك، سەندىن كۈچلۈك بىر تام خوشناڭ بولسۇن دەيلى، كۈنلەرنىڭ بىرىدە ئۇ خوشناڭ ئۆيۈڭگە زومىلىق بىلەن بېسىپ كىرىپ داداڭنى ئۆلتۈرىۋېتىپ، پۈتۈن ئۆيۈڭنى، باشقا خوشنىلىرىڭنى، سېنىڭ ئاناڭنى تارتىۋالغان بولسۇن. ئۇ چاغدا سەن قانداق قىلاتتىڭ؟ يا بولمىسا سەن بۇ خوشناڭغا قارشى تۇرۇپ كۈچۈڭ يەتمەيدىغانلىقىنى بىلگىنىڭدىن كېيىن بىھۇدە دۈشمەنلىشىپ يۈرگەندىن كۆرە ئاتاڭنى ئۆلتۈرۈپ ئۆيۈڭنى، ئاناڭنى تارتىۋالغان بۇ زومىگەرنى ئاتام دەپ يۈرىۋىرەيلا دىيەلەمسەن؟ چۇنكى سەن ئۇنى ئاتا دەپ قوبۇل قىلغىنىڭدا ساڭىمۇ بىر قىسىم پايدىسى تېگىدىغانلىقى ئېنىق. يەنى ئەگەر سەن ئۇ زومىگەرنى ئاتام دەپ ھېساپلىغىنىڭدا، سەنمۇ ئۇنىڭ بالىسى بولغىنىڭنى ئويلىغىنىڭدا، ئۇنىڭ بېسىۋالغان سېنىڭ ئۆيۈڭ بىلەن قالغان خوشنىلىرىڭنىڭ سېنىڭدەك ئاقىۋەتكە دۈچ كېلىپ بېسىۋېلىنغان ئۆيلەرمۇ سېنىڭ ھېساپلانغان بولارمدۇ؟ ئەگەر سەن ماددى مەنپەئەت غۇرۇردىن ئۈستۈن دەپ ھېساپلايدىغان بىرسى بولغىنىڭدا، سەنمۇ ھەممىگە باش ئىگىپ ماقۇل دەپ كىتىۋېرىسەن. دەپسەندە قىلىنغان بولسام نىمە بوپتۇ؟ بۇنىڭدىن ماختىنىشىم، بۇنداق دەپسەندە قىلىنغانلىقىمنى خارلانغانلىق دەپ قارىماسلىقىم، بەلكى ئۇنى شەرەپ دەپ بىلىشىم كېرەك دەپ كىتىۋېرەي دىيەلىشىڭ مۇمكىن. مانا بۇ ئۇچىغا چىققان ۋىجدانسىزلىق، پەسكەشلىك، دادىسىنى ئۆلتۈرۈپ ئانىسىنى ئالغان قاراقچىنى دادام دەپ تونۇيدىغان غۇرۇرى يوق ۋىجدانسىز پەسكەشنىڭ ئىشى! مانا بۇ بۈگۈنكى ۋىجدانىنى يوقاتقان يالاقچى خىتاي تارىخچىلىرىنىڭ تىپىك مەنتىقىسى.
يۆ فى ھەققىدىمۇ توختىلىپ كۆرەيلى. بۈگۈنكى ۋىجدانىنى سېتىپ يالاقچىلىق قىلىپ يۈرىدىغان تارىخچىلارنىڭ تارىخ قارىشى بويىچە ئالغاندا، يۆ فىنى ھەرگىزمۇ مىللىي قەھرىمان دەپ تونىغىلى بولمايدۇ. ئەكسىچە 秦桧 نى ھەرگىزمۇ خائىن دىيىشكە بولمايدۇ. ئۇنى ھەرگىزمۇ پەسكەش بىرسى دېمەسلىك، ھەتتا ئۇنى ماختاش كېرەك بولىدۇ. چۇنكى يۆ فى دېگەن جەنۇبى سوڭ خىتاي بەگلىكىنى قوغدىماقچى بولغان بىرسى بولۇپ، ئەگەر جىڭ ھۈكمىرانلىقىنىڭ تاجاۋۇزىغا توسالغۇلۇق قىلىنمىغاندا تېخىمۇ كۆپ زېمىنلىق بىر دۆلەت بارلىققا كەلگەن، ھېچ بولمىغاندا جىڭنىڭ تېرتورىيىسى بىلەن بىرلىكتە تېخىمۇ چوڭ بىر ”خىتاي تېرتورىيىسى“ بارلىققا كەلگەن بولاتتى. دېگەندەك، بۇنداق قارايدىغان يالاقچى تارىخچىلارنىڭ ئارزۇ قىلغىنىدەك بۇ ئارمانى موڭغۇللار تەرىپىدىن تولۇقلانغان بولدى. يەنى يۋەن خاندانلىقى جىڭ سۇلالىسىنى يوقاتقىنىدىن كېيىن قالغان سۇڭنىڭ بارلىق تۇپراقلىرىنىمۇ قوشۇپ يۇتىۋالدى.
مەن قايسى كىتاپتا ئوقۇدۇم ئىسىمدە قالماپتۇ، بىر كىتاپتا بەزىلەر秦桧 نى قەھرىمان قىلىپ تىكلىگەنلىكى ھەققىدە توختالغان ئىدى. بۇنىڭدىن بايىقى يالاقچى تارىخچىلار ئىچ-ئىچىدىن سۈيۈنۈپ ھاياجىنىنى بېسىۋالالماي قالغان بولىشى كېرەك؟ جىڭ تاڭ ئەپەندى خىتاي يازغۇچىلار جەمىيىتىگە قوبۇل قىلىنىپ بۇ جەمىيەتنىڭ مۇئاۋىن رەئىسلىكىگە تىكلەنگەنلىكىمۇ بەلكىم بايىقى يالاقچى تارىخچىلارنىڭ ئارزۇ-ئارمانلىرىنى قاندۇرۇشنى مەقسەت قىلغان بولىشى مۇمكىن. چۇنكى، جىڭ تاڭ دېگەن بۇ جاناپ، يازغان بىر مۇنچە چامباشچىلىق كىتاپلىرىدا تارىخنى كومىدىيىلەشتۈرۈپ تونۇشتۇرۇپ، نۇرغۇنلىغان ”مىللىي ئىتتىپاقلىق“ نىڭ تارىخى نەمۇنىلىرىنى يارىتىپ بەرگەن ئىدى. ئۇنىڭ بۇ يازغانلىرى خىتاي كومپارتىيە ھۆكۈمىتىنىڭ كۆڭلىدىكىنى تاپقىنى بولغاچقا، ئۇنىڭدىن بەكلا رازى بولۇشقان ئىدى. مەسىلەن «ئوقيا مەرگىنىنىڭ شەجەرىسى» دېگەن كىتاۋىدىكى گو چىڭ بىلەن چىڭگىزخان ۋە ئۇنىڭ قىزى ئوتتۇرسىدىكى مۇناسىۋەت ھەققىدىكى تەسۋىرلەر بۇنداق تارىخ ئۇيدۇرۇش ھەۋىسىنىڭ تىپىك مىسالى.
ئەمما مەن يەنىلا ئۆزەمنى تەلەيلىك بىرى دەپ قارايمەن. چۇنكى تارىخ ئۇيۇنىدا قاراقچىنى دادا قىلىۋالىدىغان تارىخ قارىشى ھۆكۈم سۈرىۋاتقان بۇگۈنكىدەك تارىخ ئاستىن-ئۈستۈن قىلىۋېتىلگەن خىتاي جەمىيىتىدە يەنىلا يۆ فىيگە ئوخشاش ۋىجدانلىق خىتايلار چىقىپ تۇرىدىكەن. ئۇنداقلار كەڭ جامائەتچىلىك ئارىسىدا يالاقچى تارىخچىلارنىڭ يۈزىگە ئۇرۇپ، ئۇلارغا تارىخنى خالىغانچە بۇرمىلاپ بوزەك قىلىشقا بولىدىغان فاھىشە ئەمەسلىكىنى تونۇتالىغان. ئەمما فاھىشىلەرمۇ ئادەم، ئۇلاردىمۇ غۇرۇر بولىدۇ. تارىخمۇ خالىغانچە ئۆزگەرتىپ يېزىشىڭغا بولىدىغان بوزەك ئەمەس بەلكى بىر ئىلىم پەن ھېساپلىنىدۇ. ئىشىنىمەنكى، ئازىراقلا ئەقلى بولغان، كاللىسىنى ئىشلىتەلەيدىغان خىتايلار بۇ تۈردىكى لوگىكىغا سىغمايدىغان يالغان تارىخلارغا ھەرگىز ئىشەنمەيدۇ. شەرقىي تۈركىستانلىقلارلا ئەمەس، ھەتتا تىبەتلىكلەر ۋە دۇنيادىكى مۇتلەق كۆپ سانلىق دۆلەتلەردىكى خەلقلەرمۇ بۇنداق ئۇيدۇرما يالغان تارىخلارغا ئىشەنمەيدۇ.
ئىلشاد: بىز خىتايلاردىن نېمىلەرنى ئۆگەندۇق؟
(بوكسۇن 2009.9.20 خىتايچە تور بېتىدىن ئېلىندى)
«5-ئىيول» ۋەقەسىدىن بۇيان، بەزى خىتايلار خىتاي كومپارتىيىسىنىڭ كۈشكۈرتىشى نەتىجىسىدە چالۋاقاپ ”ئۇيغۇرلار ياخشىلىق قىلغاننى بىلمەيدۇ، ئۇيغۇرلارنى قىرىپ تۈگىتىش كېرەك“، ”ئۇيغۇرلار ئەزەلدىن ئىنتايىن قالاق بىر خەلق ئىدى، ھازىرمۇ شۇ قالاق پىتى تۇرماقتا؛ ئۇلار خىتايلارنىڭ ياردىمىدە بۈگۈنكىدەك تەرەققىياتلارغا ئېرىشەلىدى؛ خىتايلار بولمىسا ئىدى، شىنجاڭنىڭ بۈگۈنىمۇ بولمايتتى“ … دېيىشىپ، گويا بۈگۈنكى ئۇيغۇر تۇپراقلىرى پۈتۈنلەي خىتايلارنىڭ ياردىمى بىلەن بۈگۈنكى ھالەتكە ئېرىشەلىدى؛ ئەگەر ئۇيغۇر تۇپراقلىرىدىكى بۇ خىتايلار بولمىسا ئىدى، ئۇيغۇرلار غار-ئۆڭكۈر، چۆل-جەزىرە ھاياتىدىن قۇتۇلالمىغان بولاتتى؛ ئاچ-يالىڭاچلىقتا قالاتتى؛ خۇددى كىنولاردا تەسۋىرلەنگەن ياۋايى قەبىلىلەردەك ياۋايى ھايۋان ئوۋلاپ، ياۋا مىۋە يەپ كۈن كەچۈرگەن بولاتتى دەپ جار سالماقتا. بۇنداق جار سېلىشلار بۇلتۇرقى تىبەت «14-مارت» ۋەقەسىدىمۇ كۆرۈلگەن ئىدى.
مەن بۇ يەردە تارىخىي تەرەققىيات قانۇنىيەتلىرى بىلەن ئىنسانىيەت مەدەنىيىتىنىڭ تەرەققىيات قانۇنىيىتى ھەققىدە گەپ قىلماي، پەقەت خىتاي كومپارتىيىسىنىڭ تارىخ كۆزقارىشى بويىچە باھا بەرگىنىمدىمۇ، بۇ تۈردىكى چالۋاقاشلارنىڭ قۇرۇق سەپسەتە ئىكەنلىكىنى ئوچۇق كۆرۈپ ئېلىشىمىز مۇمكىن. شەرقىي تۈركىستان، مەيلى خىتايلار بولسۇن-بولمىسۇن، مەيلى خىتاي كومپارتىيىسى بولسۇن-بولمىسۇن بەرىبىر بۈگۈنكى تەرەققىياتلارغا ئېرىشەلەيدىغانلىقى بىر مۇقەررەرلىك ئىدى. تارىخ چاقى ھامان ئالغا قاراپ ئىلگىرلەيدىغان بولغاچقا، بەلكىم بۇنداق تەرەققىياتنىڭ بارلىققا كېلىشى ئىلگىرى-كېيىنلىك مەسىلىسىدىنلا ئىبارەت بولىشى مۇمكىن ئىدى. بىزنىڭ ئەجداتلىرىمىز بۇ تۇپراقلاردا خىتايلار يوق تۇرۇپمۇ نەچچە مىڭ يىلدىن بېرى ياشاپ كەلگەن؛ ئىنتايىن پارلاق مەدەنىيەتلەرنى يارىتىپ كەلگەن ئىدى. ھەيۋەتلىك كارىز قۇرۇلۇشلىرى؛ ئۇيغۇر بىناكارلىقى، ئۇيغۇر بىزەكچىلىك سەنئىتى نامايەن قىلىنغان مەسچىتلەر، مازارلىقلار؛ ئۇيغۇر رەسساملىق سەنئىتى نامايەن قىلىنغان قىزىل مىڭ ئۆيى، بىزەكلىك مىڭ ئۆيى؛ ئۇيغۇر مۇزىكىسى، ئۇسۇل تالانتى ئەكس ئەتتۈرۈلگەن مۇقام ۋە مەشىرەپلەر ئەنە شۇ پارلاق مەدەنىيەتنىڭ تىپىك ئۈلگىلىرىدۇر.
ئۇيغۇرلار تارىختا تۈرك-ئىسلام مەدەنىيىتىنىڭ ئاساسچىلىرى، تارقاتقۇچى ۋە ۋارىسلىرى بولغان ئىدى. شۇنىڭدەك يەنە شەرق بىلەن غەرپ مەدەنىيىتىنى بىر-بىرسىگە باغلىغۇچى ئەلچىلىك ۋەزىپىسىنى ئۆز ئۈستىگە ئالغان شەرەپلىك بىر خەلق ئىدى. ئەگەر بۈگۈن ئۇيغۇرلار قالاقلىشىپ كەتتى دېيىلسە، بۇنداق قالاقلىشىشنى خىتاي كومپارتىيىسى بىۋاستە كەلتۈرۈپ چىقارغان. بۈگۈنكى كۈندە خىتاي كومپارتىيىسى كۆزىنى يۇمىۋېلىپ خالىغا
ئۇيغۇرلار تارىختا تۈرك-ئىسلام مەدەنىيىتىنىڭ ئاساسچىلىرى، تارقاتقۇچى ۋە ۋارىسلىرى بولغان ئىدى. شۇنىڭدەك يەنە شەرق بىلەن غەرپ مەدەنىيىتىنى بىر-بىرسىگە باغلىغۇچى ئەلچىلىك ۋەزىپىسىنى ئۆز ئۈستىگە ئالغان شەرەپلىك بىر خەلق ئىدى. ئەگەر بۈگۈن ئۇيغۇرلار قالاقلىشىپ كەتتى دېيىلسە، بۇنداق قالاقلىشىشنى خىتاي كومپارتىيىسى بىۋاستە كەلتۈرۈپ چىقارغان. بۈگۈنكى كۈندە خىتاي كومپارتىيىسى كۆزىنى يۇمىۋېلىپ خالىغانچە تارىخ ئۇيدۇرماقتا، بىر-بىرسىگە ماس كەلمەيدىغان قۇرۇق نەزىرىيىلەرنى ئۇيدۇرماقتا. ئۇلار، ”ئازسانلىق مىللەتلەر خىتايلاردىن ئايرىلالمايدۇ، خىتايلارمۇ ئازسانلىق مىللەتلەردىن ئايرىلالمايدۇ“ دېگەن سەپسەتىنى ئوتتۇرغا چىقىرىشتى. بۇ سەپسەتە ھەقىقەتەنمۇ سېپى ئۆزىدىن قۇرۇق سەپسەتە بولۇپلا قالماي، پۈتۈنلەي جۆيلۈشتىن باشقا نەرسە ئەمەس. مېنىڭ ئەقلىم يەتمەيۋاتقىنى، بۈگۈنكى كۈندە يەنە بىر مۇنچە كىشىلەرنىڭ بۇنداق قۇرۇق گەپلەرنى ۋاقىت ئىسراپ قىلىپ تەتقىق قىلىپ يۈرىشى، بۇ سەپسەتىلەرنى ئىسپاتلايمەن دەپ ئاخماق بولىشى، ھەتتا يەنە بىر قىسىم كىشىلەر بۇ تۈردىكى قۇرۇق سەپسەتىلەرنى ئوتتۇرغا قويۇپ مەرتىۋىسى ئۆسۈپ بايلىق توپلاش دەرىجىسىگىچە بېرىپ يەتكەن (مەسىلەن خىتاي كومپارتىيىسىنىڭ يالىقىنى يالايدىغان يالاقچى ئۇلاتايىپقا ئوخشاشلار). يەنە بەزىلەر بۇ تۈردىكى قۇرۇق سەپسەتىنى ئىسپاتلاش ئىلمى ماقالىسى يېزىپ مۇكاپاتقىمۇ ئېرىشكەنلىكى قىزىق. بۇ تۈردىكى ئاقنانچى پارازىت يازارمەنلەر، بۇلار خىتاي كومپارتىيىسىنىڭ يېڭى دەۋر خىتاي مەدەنىيىتىنىڭ ”گۈللەپ ياشنىغانلىقى“ نىڭ بىر ئىپادىسىمۇ يا؟
بۇ تۈردىكى ئاخماقلارنىڭ بىلىشىگە تىگىشلىك يەنە بىر پولاتتەك پاكىت شۇكى، دۇنيادىكى مۇتلەق كۆپ ساندىكى دۆلەتلەر، بولۇپمۇ غەرپ ئەللىرى، خىتاي كومپارتىيە ھاكىمىيىتى تىكلەنمەي تۇرۇپلا، ھېچ بولمىغاندا خىتايدا ئاتالمىش ئىسلاھات-ئېچىۋېتىش باشلانمىغان ۋاقىتلاردىلا تەرەققى قىلىپ ئىنتايىن يوقۇرى سەۋىيىلەرگە ئېرىشىپ بولغان ئىدى. فورموزا، سىنگاپور، خوڭكوڭ قاتارلىق جايلارمۇ ئوخشاشلا خىتايلارنى ئاساس قىلىدىغان دۆلەتلەر ياكى رايونلار ھېساپلىنىدۇ. ئۇ يەردىكىلەرمۇ خىتاي كومپارتىيىسىنىڭ ”توغرا يېتەكچىلىكى“ بولماي تۇرۇپلا خىتاي كومپارتىيىسى تاما قىلىپ يۈرگەن تەرەققىيات سەۋىيىسىدىن ئاللىمۇ قاچان ئۆتۈپ كىتەلىدى. دېمەككى ئوخشاش ئىرىق ۋە بىر خىل تىلدىكى چەتئەلدىكى خىتايلىقلار ياشايدىغان دۆلەت ۋە رايونلار خىتايدىن ئايرىلىپ تۇرۇپمۇ زامانىۋىلىشىشنى ئىشقا ئاشۇرالىدى. بۇ شۇنى كۆرسەتمەكتىكى، ئىرق، تىل ۋە مەدەنىيەت سىستېمىسى خىتايلارغا تۈپتىن ئوخشىمايدىغان بىز ئۇيغۇرلارمۇ ئۆزىگە ئۆزى خوجا بولۇپ مۇستەقىل ھالدا، خىتاي كومپارتىيىسىنىڭ ”دانا يىتەكچىلىكى“ بولماي تۇرۇپمۇ ئۆز ئالدىغا تەرەققىي قىلىپ كۈچىيەلەيدىغانلىقى ئېنىق. بۇنداق تەرەققىياتنى ماددى جەھەتتىنلا قولغا كەلتۈرۈپ قالماستىن بەلكى مەنىۋىي جەھەتلەردىمۇ قولغا كەلتۈرەلەيدىغانلىقىمىز ئېنىق.
مەن مالايشيادا ئۈچ يىلغا يېقىن ياشىغان بىرىمەن. ئۇ يەردىكى خىتاي مۇھاجىرلىرى مەيلى ماددى جەھەتتىن بولسۇن ياكى مەنىۋىي جەھەتلەردە بولمىسۇن سۈپىتى ئىنتايىن يوقۇرى ئىكەنلىكىنى ئۆز كۆزۈم بىلەن كۆردۈم. خىتاي كومپارتىيىسىنىڭ قولىدا تەربىيىلەنگەن بەزى خىتايلارنى ئۇلارغا زادىلا سېلىشتۇرغىلى بولمايدىكەن. بولۇپمۇ مەنىۋىي سۈپىتىنى زادىلا سېلىشتۇرغىلى بولمايدۇ. ھەر نېمە دېگەن بىلەن ئۇ يەردىكى خىتايلاردا دىنى ئېتىقات دەيدىغان بىر نەرسە بار ئىكەن. ئادەم مەيلى قايسىلا دىنغا ئېتىقات قىلمىسۇن، ئۇنىڭ ئېتىقات قىلىدىغان دىنى مەيلى بۇدىزىم بولسۇن، مەيلى خىرىستيانلىق بولسۇن ياكى ئىسلام دىنى بولسۇن (مالايشيادا ئەللىك مىڭدىن ئارتۇق مۇسۇلمان دىنىغا ئېتىقات قىلىدىغان خىتاي بار ئىكەن) دىنى ئېتىقاتى بولغاندا ھەقىقەتەنمۇ باشقىچە بولىدىغان گەپكەن. خىتاي كومپارتىيىسى خىتاي خەلقىنىڭ سۈپىتىنى ئۆستىرىمىز دەپ تىنماي جار سېلىپ يۈرگەن، نەچچە ئون يىلدىن بېرى مەنىۋىي مەدەنىيەت تەشۋىقاتىنى قىلىپ كەلگەن بولسىمۇ، خىتاي كومپارتىيىسىنىڭ قولىدا تەربىيىلەنگەن بەزى خىتايلارنىڭ سۈپىتى ھەقىقەتەنمۇ كىشىنى ئېچىندۈرەرلىك دەرىجىدە تۆۋەن. مەن ۋاشېنگتون دوگلاس خەلقارا ئايرودۇرومىدا خىزمەت قىلغان ۋاقىتلىرىمدا خىزمەتداشلىرىمنى ئەڭ بەك ھەيران قالدۇرغان ئىش، مېنىڭ ياپونلارنى، كورىيىلىكلەرنى، فورموزىلىقلارنى، خوڭكوڭلۇقلارنى بىر قاراپلا خىتاي كومپارتىيىسىنىڭ تەلىمىنى ئالغان خىتايلاردىن پەرقلەندۈرۈپ كۆرسىتىپ بەرگەنلىكىم بولدى. مەن ئۇلارنى گەپ-سۆزى بىلەن ھەرىكىتىگە قاراپ ئاسانلا بىر-بىرسىدىن ئايرىۋالالايتتىم. ئەگەر ئايروپورتتا ئىككى نەپەر خىتاي كومپارتىيە ئەمەلدارى كۆرۈلىشى ھامان (ئۇ يەرگە كېلىدىغان خىتايلارنىڭ كۆپ قىسمى ئەمەلدارلار بولاتتى، بەكلا ئاز قىسمى تۇيۇقسىز بېيىغان خىتايلاردىن بولۇپ قالاتتى)، بولۇپمۇ ئۆزىگە ھەر تۈرلۈك ئاتلارنى قويىۋېلىپ ئامېرىكىنى ساياھەت قىلىشقا كېلىدىغان ئەمەلدارلارنى بەكلا ئاسان تونىۋالغىلى بولاتتى. ئۇلار كىلىشى ھامان پۈتكۈل ئايروپورت زالى ئاغزىدىن تۈكۈرۈكلىرىنى چاچىرىتىشىپ خىتايچە ۋارقىرىغان ئاۋازلار بىلەن تولۇپ كېتەتتى. كۆرەڭلەپ غادىيىپ كېتىشلىرى، تېرىسىگە پاتماي ماختىنىپ، ئۆزىنى بىلەلمەي كۆرەڭلىك قېلىشلار بۇ خىتايلىقلارنىڭ ئورتاق ئالاھىدىلىكى ئىدى. بۇ خىتايلار بىر بولسا لاسۋېگاستىن قايتىپ كېلىۋاتقانلار ياكى لاسۋېگاسقا قاراپ يولغا چىققانلار بولاتتى.
شەرقىي تۈركىستان تەۋەسىدە تارىخى يازمىلار كۆرۈلگەن دەۋرلەردىن تارتىپ زور كۆلەملىك ئاچارچىلىقتىن ئادەم ئۆلۈش ۋەقەلىرى ياكى كەڭ كۆلەملىك كېسەللىك ئاپەتلىرى كۆرۈلۈپ باققان ئەمەس. ھەتتا خىتاي كومپارتىيىسى بىۋاستە پەيدا قىلغان ”ئۈچ يىللىق تەبىئىي ئاپەت“ دەۋرىلىرىدىمۇ شەرقىي تۈركىستاندا ئاچلىقتىن ئادەم ئۆلۈش ھادىسىلىرى كۆرۈلۈپ باققان ئەمەس. مەن شىخەنزىدە ئوقۇپ يۈرگەن ۋاقىتلىرىمدا ۋاڭ فامىلىلىك بىر سىياسەت ئوقۇتقۇچىسى بىزگە: ”ئۈچ يىللىق تەبىئىي ئاپەت“ نىڭ ئىككىنچى يىلىسى، خېنەندە ھاياتىمىزنى ساقلاپ قېلىش ئىمكانىيىتىمىز بولمىغاچقا، پۈتۈن ئائىلەم بىلەن بىرگە يول بويى ماشىنىلارغا ئېسىلىپ، پىيادە مېڭىپ تارتمىغان جاپالىرىمىز قالماي مىڭ تەستە شەرقىي تۈركىستانغا قېچىپ كېلىۋالغان ئىدۇق. دەپ سۆزلەپ بەرگەن ئىدى. ئۇ مۇئەللىمىمىزنىڭ ئائىلىسىدىكىلەر شىخەنزىدىكى بىر بىڭتۋەن ئەترىتىگە تەقسىم قىلىنغاندىن كېيىن تۇنجى قېتىم لىق بىر داس ئاق ئۇن دوپازىسىنى كۆرۈپ خوشاللىقىدىن ھاياجانلىنىپ ھەممىسى قاتتىق ئۈن سېلىپ يىغلاپ كەتكەن ئىكەن.
49-يىلى خىتاي كومپارتىيە قوشۇنلىرى ئۈرۈمچىگە كىرىپ ھەربى پارات ئۆتكۈزىشىدۇ. شەرقىي تۈركىستان مىللىي ئارمىيىسى پۈتۈنلەي سوۋېتىسكى ھەربىي فورمىدا، پۈتۈنلەي سوۋېت قۇراللىرى بىلەن قۇراللانغان، پوتىدا ئۆتۈك، بېشىدا قاسقان شەپكە، ئوفىتسېرلار پاگون-كاكارلىق، بوينىدا گالۇستۇكلۇق ھەيۋەتلىك زامانىۋىي ھەربىي فورما، ھۆكۈمەت خادىملىرى كاستوم-بۇرۇلكا كىيگەن ھالەتتە پاراتتى ئۆتۈشىدۇ. بۇ قىياپەتلەرنى قالاق كومۇنىست ئەسكەرلىرىنىڭ گۆجەي يۆگەپ لاتاخەي كىيگەن مايماق جەپاڭجۈن شەپكىلىرىگە زادىلا قىياس قىلغىلى بولمايتتى. (شەرقىي تۈركىستاننىڭ مىللىي ئارمىيىسىنىڭ پاجىئەلىك ئاقىۋىتى ھەقىقەتەنمۇ ئېچىنىشلىق بولدى. سوۋېت روسىيىسى بىلەن خىتاي كومپارتىيىسى بىرلىشىپ بەرگەن ۋەدىلىرىدىن بىر-بىرلەپ يېنىۋېلىپ مىللىي ئارمىيىمىزنى پۈتۈلەي قۇرالسىزلاندۇرۇپ تارقىتىۋېتىشتى.) قالاق خىتاي كومپارتىيىسىدىكىلەرنىڭ كاستوم-بۇرۇلكا كىيىشنى ئۆگەنگەن ۋاقتى تېخى 80-يىللاردىلا باشلانغان ئىش.
«تاغ-داۋاندىكى خىتاي» (بۇ كىتاپ خىتايدا چەكلەنگەن) دېگەن كىتاپنىڭ ئاپتورى كەلتۈرگەن ستاتىستىكىلىق مەلۇماتلاردىن قارىغاندا، 49-يىلىدىن بۇرۇن، شەرقىي تۈركىستان خەلقىنىڭ تۇرمۇش سەۋىيىسى خىتاينىڭكىدىن 20 نەچچە پىرسەن يوقۇرى ئىكەنلىكىنى كۆرىۋېلىشقا بولىدۇ. بۇنىڭدىن شۇنداق ھۆكۈم قىلىشقا بولىدىكى، ئەگەر خىتاي كومپارتىيىسىنىڭ ئىشغالىيىتى مەۋجۇت بولمىغان، تىنىمسىز سىياسىي ھەرىكەتلىرى بولمىغان بولسا، شەرقىي تۈركىستاننىڭ بۈگۈنى چوقۇم تۇرمۇش پاراۋان، تېنچ ياشىيالىغان بولار ئىدى. شۇ كۈنلەردىمۇ ئىگىز بىنالار، ئاپتوموبىللار، پويىزلار ۋە ئايروپلانلار بولغان بولاتتى. ئەڭ مۇھىمى ئەنئەنىۋىي مەدىنىيىتىمىزنى ئەكس ئەتتۈرگەن يېپ-يېڭى ۋە زامانىۋىي مەدەنىيەتلىك بىر شەرقىي تۈركىستان مەدەنىيىتىنى قۇرۇش ئىشى ئەمەلگە ئاشۇرۇلغان بولاتتى. ئۇيغۇر خەلقىنىڭ مەدەنىيىتىمۇ دەپسەندە بولمىغان، ئەكسىچە تېخىمۇ گۈللەپ ياشنىيالىغان بولاتتى!
ئەسلىنى سۈرۈشتە قىلساق، شەرقىي تۈركىستاندا خىتايلار ئۇيغۇرلارغا ئەمەس بەلكى ئۇيغۇرلار خىتايلارغا بىر مۇنچە مەدەنىيەتلىك تۇرمۇش قائىدىلىرىنى ئۆگىتىپ كەلمەكتە. بۇنىڭغا ئاددى بىر مىسال قىلىپ كەلتۈرسەك، ئۇيغۇرلار جامائەت سورۇنلىرىدا ھەرگىزمۇ قالايماقان تۈكۈرۈپ بۇرنىنى تاشلاپ ۋە كىشىلەر ئالدىدا يەل چىقىرىپ يۈرمەيدۇ. ئۇيغۇرلار، بىرەرسىنىڭ باشقىلارنىڭ ئالدىدا قارىتىپ تۇرۇپ تۈكۈرۈش، بۇرنىنى تاشلاش، يەل چىقىرىشلارنى بىر تۈرلۈك ھاقارەت، ئەدەپسىزلىك دەپ قارىشىدۇ. بۇ تۈردىكى ئىشلار بىر قارىماققا بەكلا ئاددى ئىشلاردەك كۆرۈنسىمۇ، بۇنداق ئادەتلەر ئىنتايتىن مۇھىم ئاممىۋىي مەدەنىيەتنىڭ تۈرىگە كىرىدۇ (ئىشىنىمەنكى، نۇرغۇن خىتايلار بۇ دېگەنلىرىمنى قانچىلىك ئىشتى، نىمە بولاتتى دەيدىغانلىقى ئېنىق). مەن دالىيەندە ئالىي مەكتەپتە ئوقۇپ يۈرگەن ۋاقىتلىرىمدا بىز ئۇيغۇرلار بىلەن خىتايلار ئوتتۇرسىدىكى سۈركۈلۈشلەر ئەنە شۇنداق ئىشلاردىن پەيدا بولاتتى. يەنى، خىتاي ئوقۇغۇچىلار بىزنىڭ مۇسۇلمانلار ئاشخانىمىزدا تامىقىنى يەپ بولۇپ قاچىلىرىنى يۇۋاتقىنىدا (قاچا يۇيۇش يېرىمۇ ئاشخانا زالىدا ئىدى) گېلىنى قىرىپ تۈكۈرۈشۈپ، ھەتتا بۇرنىنى تاشلىشىپ بىزنىڭ غەزىۋىمىزنى قوزغىغان ئىدى. ئەندى قارايدىغان بولساق، بىزنىڭ بەزى ئۇيغۇر بالىلىرىمىزمۇ ئۆز مىللىي تۇرمۇش ئادەتلىرىنى ئۇنۇتۇپ خىتايلاردىن ئۆگىنىپ ئەنە شۇ قىلىقلارنى قىلىپ يۈرگەنلىكىنى كۆرەلەيمىز. بۇ قىلىقلارنى تەرەققىيات دېيىش كېرەكمۇ ياكى مەدەنىيەتتىكى چېكىنىش دېيىش كېرەك؟ ئەمما بىلىشىمچە خىتاي ھۆكۈمىتى قالايماقان يەرگە تۈكەرمەڭلار دەپ تەربىيە ھەرىكىتىنى قانات يايدۇرماقتا ئىكەن! ئەممە ئۇيغۇرلار ئارىسىدا ئۇزۇن يىل ياشاپ باققان خېلى كۆپ خىتايلار بۇنداق ئادەتلەرنى خېلى بۇرۇنلا ئۆزگەرتىپ بولدى.
ئۇيغۇرلار تاماق ئىشلىرىدىمۇ بەكلا دىققەت قىلىدۇ. مۇسۇلمان بولغانلىقى ئۈچۈن توڭگۇز گۆشى يىمەيدۇ، يىرتقۇچ قۇش-ھايۋانلارنى ياكى ھەرقانداق بىر ھايۋان قېنىنى يىمەيدۇ. ئۆزى ئۆلۈپ قالغان ھايۋان گۆشىنى يىمەيدۇ. توڭگۇز گۆشى بىلەن يىرتقۇچ قۇش-ھايۋانلارنى يىمەسلىكىمىز ھەققىدە سىلەرگە ئازىراق چۈشەنچە بېرىپ ئۆتەي: ئىسلام دىنىدا تازىلىقنى بەكلا قاتتىق تەكىتلەيدۇ. ئەمما تازىلىققا ئەھمىيەت بېرىش بىلەن بىرگە ئۆزىنى ئاسىراشقىمۇ ئالاھىدە ئەھمىيەت بېرىدۇ. لى شىجىننىڭ «ئۆسۈملۈك دورىلار قامۇسى» دا ”توڭگۇز ئىنتايىن ناچار تەبىئەتلىكتۇر» دەپ تەرىپ بېرىش بىلەن بىرگە، توڭگۇز گۆشى ئادەمگە قىلچە مەنپەتى يوق دەپ تەكىتلىگەن. ئىسلامدا يىرتقۇچ قۇش ياكى ھايۋانلارنى يىسە ئادەمنىمۇ يىرتقۇچ مىجەزلىك قىلىپ قويىدۇ دەپ قارايدۇ. شۇ سەۋەپتىن مۇسۇلمانلار بىلەن ئۇيغۇرلار يىرتقۇچ ھايۋان-قۇشلارنى ھەرگىز يىمەيدۇ. خىتايلار ئۇيغۇرلارنىڭ كېسەل بولۇپ ئۆلۈپ قالغان، قېرىپ ئۆزى ئۆلۈپ قالغان قوي-كالا گۆشلىرىنى ئىشلەتمەيدىغانلىقى، قالدۇق ياغلاردا تاماق ئەتمەيدىغانلىقىنى بىلگەنلىكى ئۈچۈن يىمەك-ئىچمەكلىرىدىن خاتىرجەم بولۇپ، شەرقىي تۈركىستاندا دائىم ئۇيغۇر ئاشخانىلىرىغا كىرىپ تاماق يىيىشنى ياخشى كۆرىدۇ. ھاراق-تاماكىمۇ ئىسلام دىنىدا چەكلەنگەن. ئەمما ئۇيغۇرلار تاماكا-ھاراقتىن ئۆزىنى قاچۇرسىلا خىتايلار ئۇلاردا دىنىي ھېسياتى كۈچلۈك ئىكەن، مىللىي ھېسياتى بار ئىكەن، ئىشەنگىلى بولمايدۇ دېيىشىپ مۇھىم خىزمەتلەرگە ئېلىشمايدۇ. نەتىجىدە، ئۇيغۇرلارنى ۋاستىلىق يوللار بىلەن ھاراق-تاماكىغا قىزىقتۇرۇپ كەلدى. بىر قىسىم خىتاي كومۇنىست ئەمەلدارلىرى ئۇيغۇرلارنىڭ خىتاي ئاشخانىلىرىدا تاماق يىيىشى، توڭگۇز گۆشى يىيىشىنى ئۇيغۇر يالاقچىلىرىنىڭ خىتاي كومپارتىيىسىگە ساداقەتلىك بولۇش-بولماسلىقىنى ئۆلچەيدىغان ئۆلچەم قىلىۋېلىشقان. بۇرۇن، ئۇيغۇر ئاشخانىلىرىدا ھاراق-تاماكىغا يول قويۇشمايتتى. بۈگۈنكى كۈندە ئۇيغۇر ئاشخانىلىرىدا ھاراق-تاماكىغا چەكلىمە قويۇشقا بولمايدۇ دەيدىغان غەيرى-رەسمى بەلگىلىمىلەرنى چىقىرىۋېلىشقان. شۇنداق قىلىپ، ھاراق-تاماكىنى چەكلىسەك سېنىڭ ئىسلام ھېسياتىڭ كۈچلۈك، مىللىي ھېسياتىڭ ئېغىر دەپ تونۇلىدۇ. بۇنىڭ ئۆزىلا مىللىي بۆلگۈنچىلىك ئەمەسمۇ! مەن بۇرۇن ئىدارىدىكى خىتايلار بىلەن چاقچاق قىلىشىپ، سىلەر خىيتايلار ئاسماندا ئۇچىدىغان ئايروپلان بىلەن يەردە يۈرىدىغان تانكىدىن، تۆت پۇتلۇق ئورۇندۇقتىن، يۇپۇرمىقى بار يالغان گۈللەردىن باشقا ھەممىنى يەيدىغان ئوخشىمامسىلەر دەيتتىم. ئەمما ھازىر قارىسام بىر قىسىم يالاقچى ئۇيغۇرلارمۇ خىتايلارغا ئوخشاش كۆرگەنلا نەرسىنى يەيدىغان بولۇپ ئۆزگىرىۋېتىپتۇ. بۇنى قانداقمۇ تەرەققىيات دېيىشكە بولىدۇ؟
ئۇيغۇرلار سودا قىلغاندا ھەرگىزمۇ تارازىدا كام تارتمايدۇ. شۇنداق بولغاچقا، شەرقىي تۈركىستاندا ئۇيغۇرلار ساتقان گۆش خىتاي قاسساپلىرىنىڭكىدىن ھەرقانچە قىممەت بولسىمۇ پولى بار خىتايلار بېرىپ ئۇيغۇر قاسساپلىرىنىڭ گۆشىنى ئېلىشىدۇ. يەنى ئۇلار، ئۇيغۇرلار گۆشنى سۇغا چىلاپ ئېغىرلاشتۇرمايدۇ؛ كېسەلدىن، قېرىپ ئۆلگەن ماللارنىڭ گۈشىنى ساتمايدۇ؛ ھەرگىزمۇ تارازىدا كام تارتمايدۇ دەپ ئىشەنگەنلىكىدىن ئۇيغۇر قاسساپلىرىنىڭ يېنىغا يۈگىرەيدۇ. ئۇيغۇرلار يەنە بالا ئىمىزىۋاتقان ماللارنىمۇ ئۆلتۈرۈپ ساتمايدۇ. ھايۋانلار ھامىلە بولۇپ ياكى بالا تۇغىۋاتقان دەۋرلەردە ھەرگىزمۇ ئوۋ ئوۋلىمايدۇ. ئۇيغۇرلار ئېرىق-ئۆستەڭلەرگە يۇندا تۆكمەيدۇ، چوڭ-كىچىك تاھارەت قىلمايدۇ، ئەخلەت تۆكمەيدۇ. ئۇيغۇرلاردا دەرەخ تىكىپ پەرۋىش قىلىشنى رىغبەتلەندۈرىدۇ. ئادەتتە دەرەخ كەسمەيدۇ ياكى بەكلا ئېھتىياجلىق بولمىغىچە ھەرگىزمۇ دەرەخ كەسمەيدۇ. خىتاي ھۆكۈمىتى مانا ئەندىلا دەرەخ تىكىپ ئورمان بەرپا قىلىشنى، ئېرىق-ئۆستەڭلەرنى تازىلاپ پاكىز تۇتۇشنى، ھويلا-ئاراملارنى كۆكەرتىپ پاكىز تۇتۇشنى تەرغىپ قىلىشقا كىرىشتى.
شۇنداق ئىسىمدە تۇرۇپتۇ، كىچىك ۋاقىتلىرىمدا غۇلجىدىن جىلىليۈزىگە بارغىچە بولغان يولنىڭ ئىككى قاسنىقى ئىگىز ئۆسكەن ئاق تىرەكلەر، مىۋىسىنى كۆترىرەلمەي قالغان ئۆرۈك دەرىخى، مىۋىسى ئالتۇندەك چاقناپ تۇرغا جىگدە دەرەخلەر بىلەن پۈركەلگەن ئىدى. يول بۇيى ھەيۋەتلىك بۆك-باراخسان قاراياغاچلىقلار، ياڭاق دەرەخلىرى ھەممە يەرنى پۈركەپ تۇراتتى. چوڭلار بىزگە بۇ دەرەخلەرنى تىككەن ئەجداتلىرىمىزنىڭ ھىكايىلىرىنى بىر-بىرلەپ سۆزلەپ بېرەتتى. بىزمۇ ئۇ پىداكار ئەجداتلىرىمىز تىككەن بۇ دەرەخلەرنى ھۆرمەت بىلەن ئاسرايتتۇق. بۇ دەرەخلەرنىڭ ھەربىر تۈپى ئۈستىدىكى ھاياجانلىق ھىكايىلەر مېنىڭ ھەرگىزمۇ ئىسىمدىن چىقمايتتى. بۇ ھىكايىلارنى مەن بۈگۈنمۇ ھەۋەسلىنىپ ئەسلەيمەن. خوش، بايىقى دەرەخلەرچۇ؟ يول بويىدىكى ئۇ جىگدىلەر، ئۇ ئۆرۈكلەر، ئاسمانغا تاقاشقان تېرەكلەر، جاھاننى قاپلىغان ھەيۋەتلىك قاراياغاچلارنىڭ ھېچقايسى يوق، ھەممىنى قۇمۇرىۋەتكەن! نىمىشكە؟ ئۇنىڭ ئورنىغا تىكىلگەن كۈچەتلەر مەڭگۈ چوڭايمايدىغان كىچىك كۈچەتلەر. نىمىشكە مەڭگۈ چوڭلىيالمايدىغان كۈچەتلەر دەيمەن؟ چۇنكى جاڭ سېكرىتار كېلىپ سەنشى تىرەك كۈچىتىنى تىكتۈرگەن بولسا، ۋاڭ سېكىرتار كېلىپ تېرەك كۈچىتى ياخشى ئەمەسكەن، ئۇنى قۇمۇرىۋېتىپ ئورنىغا سەندوڭنىڭ قارىغىيىنى تىكەيلى دەپ بويرۇق قىلىدۇ؛ ياڭ سېكرىتار كېلىپ فرانسىيىنىڭ سىدە دەرىخىنى تىكتۈرسە، لى سېكرىتار كېلىپ يەنىلا شۇ تېرەك ياخشىكەن دەپ يەنە ھەممىنى قۇمۇرۇپ يېڭى كۆچەت تىكتەرتىدۇ. شۇنداق قىلىپ نەچچە ئون يىل ئۆتسىمۇ يول بۇيىدىكى كۈچەتلەر ئىگىز-پەس، ئاينىيالمىغان، قۇرۇپ كەتمىسىلا مەڭگۈ كۈچەت پىتى قالىۋېرىدۇ. يوللارمۇ ھەر يىلى ئۆزگەرتىلىپ ياسىلىپ تۇرغان، مەڭگۈ پۈتىدىغاندەك ئەمەس، ھەر دائىم تۇپا-توزاڭ!
مەەن ياخشى كۆرىدىغان ئۇ تىرەكلەر، ئۇ جىگدىلەر، ئۇ ئۆرۈكلەر، ئۇ قاراياغاچلار، … ئىزىمۇ قالمىغان، شىرىن ئۆتمۈش ئەسلىمىسى بولۇپ خىيالىمدا يوپۇرماقلىرىنى سالقىن شامالدا شىلدىرلىتىپ كۆرۈلمەكتە، خالاس! ئۇ ئەندى ئۇ يوللار تارىخقا ئايلانغان ئىدى.
بۇرۇن ئۇيغۇرلار قوراسىنىڭ ئالدىغا گۈل تېرىسا، كەينىنى مىۋىلىك باغ قىلىپ پەرۋىش قىلىشنى ياخشى كۆرەتتى. ئۆيلىرىنىمۇ زەڭگەر رەڭدە ھاكلىۋالاتتى. ئادەتتە قورانىڭ دەرۋازىسى يوق بولۇپ، قوراغا مال كىرىپ تىلغىۋەتمىسۇن دەپلا رىشاتكىلاپ قويۇلاتتى. يولدىن ئۆتكەن ھەرقانداق مۇساپىر قوراغا كىرىپ مىۋىلەردىن ئۇزۇقلىنالايتتى، ساھىپخاندىن بىر چىنا سوغوق سۇ سوراپ ئىچەلەيتتى، قۇرسىقى ئاشقان بولسا بىر چىنە تاماق ئېلىپ غىزالىنىپ يولىغا داۋام قىلاتتى. ھەرقانداق ئۇيغۇر ئىشىكىگە دوقۇرغان مۇساپىرنى قۇرۇق قايتۇرمايتتى. ھەتتا ئىنتايىن قىزغىن كۈتىۋالاتتى. يولوۋچىدىن نەلىكسەن، نەدىن كېلىپ نەگە كېتىۋاتىسەن دسەپ سوراشتىنمۇ نۇمۇس قىلىشاتتى. ئەگەر يولوۋچى ئۆزى بىلىپ ئېيتىپ بەرسە ئۇنىڭغا قەتئى ئىشىنىشكە بولاتتى! كۆپكۆك ئاسماندا ئۈزۈپ يۈرگەن بۇلۇتلار، يېشىللىق، گۈلباراخسان، دەرەخلىك ئىچىگە پۈركەنگەن، ئالدىدىن سۈزۈك ئېرىقلار ئېقىپ تۇرىدىغان زەڭگەر ئۆيلەر، مىۋىلىك باغلاردا ھەرخىل قۇشلارنىڭ ۋىچىرلاشلىرى، باغدىكى ئېتىزلاردا ئۇچۇپ يۈرگەن كىپىنەك-ھەرىلەر، مەن ئىسمىنىمۇ بىلەلمەيدىغان قۇرت-قوڭغۇزلار، … ھەقىقەتەن بىر جەننەتكەبى يۇرت ئىدى. ئەمما، بۈگۈن ئۇلارنىڭ ئىزناسىمۇ قالمىدى. كىشىلەر ئوتتۇرسىدىكى ئىشەنچلەرمۇ يەتتە قات ئاسماننىڭ ئۇ قېتىغا چۆرىۋېتىلدى! ھەتتا بىر قىسىم شەھەرلەردىكى ئۇيغۇرلار ئەتىدىن كەچكىچىلا بىر-بىرسىنىڭ پىشىدە، بىر-بىرسىنى غاجاش، بىر-بىرسىنىڭ غەيۋىتىنى قىلىش، بىر-بىرسىنى ئالداپ ئوڭدا قويۇشنىڭلا پىيىدە، … مانا بۇلار خىتايلارنىڭ تەربىيىسىدىن ئۆتكەن ئۇيغۇرلارنىڭ خىتايدىن ئۆگەنگەن ئاتالمىش مەدەنىيەتلەر. ئەگەر مەدەنىيەت ئەنە شۇنداق نەرسە بولىدىغان بولسا، مەن مەڭگۈ قالاق ياشاشقا رازىمەنكى، ھەرگىزمۇ ئۇنداق خىتاي مەدەنىيەتىگە يېقىن يولىمايمەن دەپ ئويلاپ كېتىمەن. خاتا دېدىممۇ-يا؟
ئەندى شۇ ئىلىم-پەن تەرەققىياتى ئېلىپ كەلگەن كۆككە تاقاشقان ئىگىز بىنالار، ئاپتوموبىللار، پويىزلار، ئايروپلانلار ئۈستىدە ئازىراق توختىلىپ ئۆتەي. ئۇ نەرسىلەر خىتاي كومپارتىيىسى بولمىسىمۇ شەرقىي تۈركىستانلىقلار بىر كۈنى ئۇلارغا ئېرىشەلىگەن بولاتتى. ئۇنىڭ ئۈستىگە ئۇ نەرسىلەردىن بىرەرمۇ ئۇيغۇر پايدىلىنىپ باققىنى يوقلىقىنى دېمەيلا قوياي. پەن-تېخنىكا دېگەن بۇ شەيئىينى، بىز ھەرقانداق تەرەپتىكى ئىلغار مىللەتلەردىن ئېرىشەلىشىمىز مۇمكىن ئىدى. خىتايلارمۇ غەرپلىكلەردىن ئۆگۈنىۋاتمامدۇ؟ ھەتتا خىتاي كومپارتىيىسى ماركىسىزمنىمۇ يەنە شۇ غەرپتىن ئۆگەنمىگەنمىدى! بىز نېمە ئۈچۈن ھەممىنى يالغۇز سىلەر خىتايلاردىنلا ئۆگۈنىشىمىز شەرت ئىكەن؟ ھالبۇكى، بىزنىڭ شەرقىي تۈركىستانىمىزدا تا 30-يىللاردىلا زامانىۋىي سانائەت ئاساسلىرى سېلىنىشقا باشلىغان بولۇپ، يەنە شۇ مېنىڭ يۇرتۇم بولغان غۇلجىنى ئالسام، ئۇ يەردە ئېلېكتىر ئىستانسلىرى، تېرە-خۇرۇم زاۋۇتلىرى قۇرۇلغان، مايتاغدا ئىپتىدائىراق بولسىمۇ نېفىت قېزىش سانائىتى باشلانغان ئىدى؛ ئالتايدا ئالتۇن قېزىلماقتا ئىدى، قەشقەر، ئارتۇش ۋە خوتەنلەردە ئۇيغۇر سودىگەرلىرى، دەسمايىدارلار شەكىللەنگەن ئىدى. ئۇ دەۋرلەردىن باشلاپلا ھازىرقى زامان سانائەت بىخلىرى كۆرۈلۈشكە باشلىغان ئىدى. ئەگەر خىتايلار ئىشغال قىلىپ ئۇ كىشىلىرىمىزنى ۋەھشىلەرچە
ئەندى شۇ ئىلىم-پەن تەرەققىياتى ئېلىپ كەلگەن كۆككە تاقاشقان ئىگىز بىنالار، ئاپتوموبىللار، پويىزلار، ئايروپلانلار ئۈستىدە ئازىراق توختىلىپ ئۆتەي. ئۇ نەرسىلەر خىتاي كومپارتىيىسى بولمىسىمۇ شەرقىي تۈركىستانلىقلار بىر كۈنى ئۇلارغا ئېرىشەلىگەن بولاتتى. ئۇنىڭ ئۈستىگە ئۇ نەرسىلەردىن بىرەرمۇ ئۇيغۇر پايدىلىنىپ باققىنى يوقلىقىنى دېمەيلا قوياي. پەن-تېخنىكا دېگەن بۇ شەيئىينى، بىز ھەرقانداق تەرەپتىكى ئىلغار مىللەتلەردىن ئېرىشەلىشىمىز مۇمكىن ئىدى. خىتايلارمۇ غەرپلىكلەردىن ئۆگۈنىۋاتمامدۇ؟ ھەتتا خىتاي كومپارتىيىسى ماركىسىزمنىمۇ يەنە شۇ غەرپتىن ئۆگەنمىگەنمىدى! بىز نېمە ئۈچۈن ھەممىنى يالغۇز سىلەر خىتايلاردىنلا ئۆگۈنىشىمىز شەرت ئىكەن؟ ھالبۇكى، بىزنىڭ شەرقىي تۈركىستانىمىزدا تا 30-يىللاردىلا زامانىۋىي سانائەت ئاساسلىرى سېلىنىشقا باشلىغان بولۇپ، يەنە شۇ مېنىڭ يۇرتۇم بولغان غۇلجىنى ئالسام، ئۇ يەردە ئېلېكتىر ئىستانسلىرى، تېرە-خۇرۇم زاۋۇتلىرى قۇرۇلغان، مايتاغدا ئىپتىدائىراق بولسىمۇ نېفىت قېزىش سانائىتى باشلانغان ئىدى؛ ئالتايدا ئالتۇن قېزىلماقتا ئىدى، قەشقەر، ئارتۇش ۋە خوتەنلەردە ئۇيغۇر سودىگەرلىرى، دەسمايىدارلار شەكىللەنگەن ئىدى. ئۇ دەۋرلەردىن باشلاپلا ھازىرقى زامان سانائەت بىخلىرى كۆرۈلۈشكە باشلىغان ئىدى. ئەگەر خىتايلار ئىشغال قىلىپ ئۇ كىشىلىرىمىزنى ۋەھشىلەرچە باستۇرمىغان، قىرىپ تۈگىتىۋەتمىگەن بولسا، بەلكىم بۈگۈنكى كۈندە بىزمۇ تەرەققى قىلىۋاتقان دۆلەتلەر قاتارىدىن ئورۇن ئالغان بولار ئىدۇق. بىزنىڭ ئورتا ئاسىيادىكى قېرىنداشلىرىمىزدىن كام قالغىدەك نەرىمىز بار؟.
شەرقىي تۈركىستاننىڭ ئارتۇش شەھىرىدە، 1910-يىللاردىلا يېڭىچە مەكتەپلەر قۇرۇلۇپ زامانىۋى مائارىپ ھەرىكىتى باشلانغان ئىدى. تۈركىيىدە، ھىندىستاندا بىلىم ئالغان بىر بۆلۈم ئوقۇتقۇچىلىرىمىز ئۇ مەكتەپلەردە دەرىس بەرمەكتە ئىدى. 20-يىللارنىڭ بېشىدا پۈتكۈل شەرقىي تۈركىستاندا يېڭىچە مەكتەپلەر يامغۇردىن كېيىن كۆكلىگەن بامبۇك نوتىلىرىدەك كەينى-كەينىدىن قۇرۇلماقتا ئىدى. ئوقۇغۇچىلار مەكتەپ فورمىسىنى كىيىشىپ، مارش توۋلىشىپ مەكتەپلەرگە كىرىپ كىلەتتى؛ مەكتەپتە تىل-ئەدەبىيات، ماتىماتىكا، فىزىكا، مۇزىكا، تەنتەربىيە، ئېتىقات قاتارىدىكى دەرسلەر ئۆتۈلەتتى. ئەنە شۇ مەكتەپلەرنى پۈتتۈرگەن ئوقۇغۇچىلار 1944-يىلقى شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتىنىڭ غوللۇق قۇرغۇچىلىرىدىن بولۇپ قالغان ئىدى. ئەنە شۇلار ئۇيغۇرلارنى زامانىۋىي مەدەنىيەت ساھەسىگە باشلاپ كىرگەن ئاۋانگارتلار ئىدى. ئەندى بۈگۈنكى كۈندە ئۇيغۇرلارغا مەدەنىيەتنى خىتايلار ئۆگەتتى دېگەن گەپ نەدىن چىقتى؟!
خىتاي كومپارتىيىسى بىلەن ئۇلارنىڭ ئەگەشكۈچىلىرى ۋەھشىيانە باستۇرۇش، كەڭ كۆلەملىك قىرغىنچىلىق قىلىش ۋاستىلىرىدىن پايدىلىنىپ ئۇيغۇرلارنىڭ بىلىملىك، ئۇقۇمۇشلۇق زاتلىرىنى تازىلاپ، ئۇيغۇرلارنى ئاۋانگارتلىرىدىن مەھرۇم قالدۇرۇشتى. ئاندىن شەرقىي تۈركىستانلىقلارنى باشقۇرۇش ئۈچۈن ئۇيغۇرلار ئارىسىدىن ۋىجدانسىز، غۇرۇرسىز، مەنپەتپەرەس ۋە ئابرويپەرەس مەخلۇقلارنى تاللاپ يالاقچى خائىنلار گۇرۇھى تەشكىللەپ چىقىشتى. كۈچلۈك تەشۋىقات ماشىنىلىرىنى ئىشقا سېلىپ ئۇيغۇر تارىخىنى كۆمۈۋېتىشكە، بۇرمىلاشقا كىرىشتى. ئەسەبىلەرچە تەشۋىقاتلاردىن پايدىلىنىپ ئۇيغۇر مەدەنىيىتىنى خۈنۈكلەشتۈرۈشكە كىرىشتى. ئۇندىن قالسا ئىنتايىن ۋەشىيانە زوراۋانلىق كۈچى بىلەن شەرقىي تۈركىستاندىكى ئىسلام دىنىغا زىيانكەشلىك قىلىپ، ئىسلام دىنىمىزنى خىتاينىڭ تەشۋىقات قۇرالىدىن بىرسى سۈپىتىدە پايدىلىنىشقا كىرىشتى. نەتىجىدە ئۇيغۇر ئالىملىرىنى، ئىسلام مۇتىۋەرلىرىنى قورچاقلار ھالىغا ئايلاندۇرۇشتى. شۇنىڭدەك ئالدامچىلىق، تەھدىت ۋاستىلىرىنى تولۇق ئىشقا سېلىپ ئۇيغۇر تىلىنى يوقۇلۇش گىرداۋىغا كەلتۈرۈشتى. يەنە قانداقتۇ ۋاڭ بەكرىگە ئوخشايدىغان ئۇيغۇر مۇناپىقلىرى ۋاستىسىدە ”توڭگانلار ئۆز ئانا تىلى بولماي تۇرۇپمۇ يوقۇلۇپ كەتمەي مەۋجۇت بولالىغان ئىكەن، ئۇيغۇرلارمۇ توڭگانلاردەك خىتايچە سۆزلەيدىغان، ئۇيغۇرچىنى ئۇنتىغان ھالدا ياشىيالماسمۇ دەيدىغان رەزىل سەپسەتىنى كۆتۈرۈپ چىقىشتى. ئەجەبا بۇ ۋاڭ بەكرى دېگەن كىشى ئۆيىدە ئاتا-ئانىسىغىمۇ خىتايچە گەپ قىلىدىغانمىدۇ؟
خىتاي كومپارتىيىسى ھۆكۈم سۈرگەن بۇ 60 يىل مابەينىدە، ئۇيغۇرلار خىتايلارنىڭ كەينىگە كىرىپ ھېچقانداق بىر مەدەنىيەت ئۆگۈنەلىگەن ئەمەس. ئەكسىچە تاشلىۋېتىشكە بولمايدىغان نۇرغۇن ئۆرپە-ئادەتلىرىدىن، ئېسىل ئەنئەنىلىرىدىن، ئىسىل مەدەنىيەت مىراسلىرىدىن مەھرۇم قالدۇرۇلدى. بۈگۈنكى ئۇيغۇرلار ئەندىلىكتە ئۆزلىرىنىڭ ئۇيغۇر ئىكەنلىكىدىن ئىبارەت مىللىي ئالاھىدىلىكىدىن مەھرۇم قېلىش خەۋىپىگە دۈچ كەلمەكتە. بۈگۈنكى كۈندە ئۇيغۇرلارنى تەنقىتلەشكە، ھاقارەتلەشكە ۋە بىرلىكتە باستۇرۇشقا كىرىشكەن نۇرغۇنلىغان ئاخماق خىتايلار ئۆزلىكىدىن خىتاي كومپارتىيىسىنىڭ چاپارمەنلىكىنى قىلىشماقتا. تېخىمۇ پەسكەش يېرى شۇكى، بۇ تۈردىكى رەزىل خىتايلارنىڭ ئۆزىمۇ ئەنە شۇ خىتاي كومپارتىيىسىنىڭ ۋەھشىيانە بېسىمى نەتىجىسىدە ئۆزلىرىنىڭ كىم ئىكەنلىكىنىمۇ بىلەلمەس قۇربانلىق ھالغا كەلتۈرۈلگەن بولۇپ، ئۆزلىرىنىڭ نەچچە مىڭ يىللىق خىتاي مەدەنىيىتىمىز دەپ غۇرۇرلىنىدىغان مەدەنىيىتىدىنمۇ ئايرىلىپ قالغانلىقىغا قارىماي، كەينىگە ئۆرۈلۈپ سەن ئوغرى دېگىچە مەن ئوغرى دەۋالاي دەپ ئۇيغۇرلارغا تۆھمەت ياغدۇرۇشقا كىرىشمەكتە. ھەقىقەتەنمۇ رەزىللىك! ئۆزلىرىنىڭ مەنىۋى قەلەندەر ھالىغا چۈشۈرۈلگىنىگە باقماستىن يەنە باشقىلارنى بىر نىمە دەپ يۈرۈشى ھەقىقەتەنمۇ ئېچىنىشلىق، دەرۋەقە، بۇ تۈردىكى خىتايلار ئا كيۇ سەۋىيىسىدىكى بىچارىلار-دە! ‹ئۆركەش شەخسى بلوگىدىن تەرجىمە قىلىندى.›
阿拉伯文的单词看起来都一样啊。。。
王丹：理解台湾拒绝热比娅来访 但不理解其所持理由
2009-09-27
台湾政府以不希望恐怖主义阴影影响台湾为由，拒绝热比娅的到访，引起海外民运人士的反弹。八九学运领袖王丹表示，他可以理解台湾政府的立场，但不能理解所用的理由。与此同时，邀请热比娅访问的台湾青年反共救国团理事长林保华表示，所谓热比娅与恐怖分子有关系是不实之词，是中国官方的宣传。他希望国民党政府澄清事实。
Copyright © 1998-2009 Radio Free Asia. All rights reserved.
王丹：理解台湾拒绝热比娅来访 但不理解其所持理由
2009-09-27
台湾政府以不希望恐怖主义阴影影响台湾为由，拒绝热比娅的到访，引起海外民运人士的反弹。八九学运领袖王丹表示，他可以理解台湾政府的立场，但不能理解所用的理由。与此同时，邀请热比娅访问的台湾青年反共救国团理事长林保华表示，所谓热比娅与恐怖分子有关系是不实之词，是中国官方的宣传。他希望国民党政府澄清事实。
Copyright © 1998-2009 Radio Free Asia. All rights reserved.
Orkash,why are you silent while your fellow friends speak out about the Mther of Uyghurs?
Mother of Uyghurs? You gotta be kidding me.
台湾可以说为了自己的利益拒绝热比娅访问台湾但没有理由说“热比娅与恐怖分子有关系”。
那么为是么日本，噢大利亚， 荷兰 等国家允许他访问哪？
这很明显只有中国称她为恐怖分子。这说明台湾应该是受到了中国政府的压力。
I couldn’t believe the Taiwan can’t say NO to China.
@Momay
如果不是熱比婭煽動,哪兒會有7月分的殘局啊
難道你沒看YOU TUBE裏有關7.5事件的短片嗎?
7.5前她不停的透過網路或其他渠道煽風點火…
她是沒想到事件會嚴重到那程度,但到現在不承認…
不要因為她是我們族人就有私心,錯就是錯!對就是對!
不要盲目的維護她呀..這樣苦的只能是我們的老百姓..
不要分什麼漢族,維吾爾族..7月事件裏受到殺害或傷害
的都是些有父母親,有兄弟姐妹…有血有肉的人呀..大家都是人!!!
使用暴力來表達自己的不滿,絕對在法律和道德上是不容許的.
事情都發生了…再說也沒用.
但起碼做錯了要承認嘛…或者出來說句公道話吧…
熱比亞根本就沒那心態..還在國際舞臺上扮小丑…還在那死撐.
你反共歸反共..不要用你醜陋的政治手段來犧牲無辜百姓!!
Bu mening ozemning kozkarixi.kequrung !!!
Adem hatalaxsa ozumizning pikrimizni berimiz…tohra bolsa kollaymiz.
(寫了以上的那些話我已經預計給人罵了.
無所謂..…因為大家的價值觀和道德觀念都不同)
@Palwan
To: Palwan
Yuqurdikiler raslam sizning yazmingizma? demekchimen xitayche yezilghini, men “5.Iyol” qirghinchilighi bolup 3 ay bolghan bugunki kunde tunji qetim bir Uyghurning bu weqeni Uyghurlarning shundaqla Rabiye Animizning xatalighi deyishini korishim. elbette bu oz pikiringiz biraq siz oylang eger pichaq sungekke tegmise, birsining kushkertishi bilen Jenini selip beridighan insan texi yoqqu deymen, eger qosighi toq, turmishi xatirjem, jemiyetin tegishlik bekriman bolilaighan insan bolsa kushkertish emes hetta pul bersingizmu qilmaydu, texi xitayning qanalirida Rabiye Animizning oghli “meni apam kushkertken” dedi (elbett u bichare qoral astida shundaq dedi). kichikin eqli bar insan bolsa oyliyalaydu Rabiye Animizning urghan tilifonini turmige ulap beriptima? eger bu ishta xitayning xatalighi bolmisa nimishqa intirnet we tilifonnni uzwetidu?
bizde “qosighing aghirmisa tawuz yeyeishtin qorqma” degen soz bar.
Xitay komunistliri axirqi basqushta jan talishwatidu, shunga esige kelgen rezilikni qilwatidu. lekin Allah hemige qadir.
ishinimen shu kunlerde bu yazghan yazmingizdin xijil bolushlam emes hetta pushman qilisiz.
Alalh konglingizge insap bersun.
bu yazmini Uyghurche yazdim bashqa tilda yezip oz qerindishimni bashqilarning alida eyipleshke yurgum unmidi.
@匿名
China hokumitining siyasiti nurhun yerlerde kamqilihi bar…uygurla emes,,ozining hittayliriha yaki baxka milletlirigimu tangxislik kop…
birak rabiye hanim daimla hittay hokumiti uyghurlarni depsende kildi..katarlik kop
pikirlirini koyhan…
Chinada yalhuz uyghurla emes..baxka milletlermu herhil usulda kiyin-kistakka keliwatidu…u digen CHINAning siyasitining mesilisi…ayrim uyghurlarhila emes!
bizning millitimiz-horuri kuqluk.keni kizzik millet…eslidila mesile boliwatkan yerde..u hanim “haju-huju”arilaxturup dawrang salsa…elwette karap oltamaymizde!
xuning bilen 5-iyul wekesi kelip qikkan gep…
Chinada kaqan bir teqlik namayix bolup bakkan deysiz?hokumet hergiz yolha koymaydu!
4-iyun wekesi eng enik ispat!!!
U hanim dawrang salmisa…yurtdaxlirimiz nediki namayixni kilidu?
mana karang hazir…kerindaxlirimizning kuni tehimu tesku???U hanim yene dunyaning u teripide issik qeyini iqip,biharaman yurmemdu?
raniye hanim mening anam emes!!!!uyghur helkimge hekiki koyunidihan,hili mikir ixletmeydihan ademlernila hormetleymen.
u hanimning turmidin qikix aldida kesem kilip,hatalihimni tonudumdep ,yene 10yil solansammu razimen dep ,hittayning ayal sakqisini soyup ketken filimini men YUO TUBE da korgen…
rast uyghurning anisi bolsa,hergiz undak kilmaydu ,,ertisku u ertis!!
Rehmet sizge…Roza heytingizha mubarek bolsun!!!
Man bihatarlik idariside(Anquanting)ishlayman, kirimim heli yahshi. Man mushundak yazmilarni yezishka yallanghan, yazmisam yokirdin kattik besim bar, shunga meni toghra qushunishinglarni umut kiliman. Bundin keyinmu bahska harhil namlar bilan “koz karshim” ni tarkitiman, andin uni man amas bashka birsi mening namimda yeziptu, dep uzam yazghinimni uzam inkar kiliman. Millatdashlarning bu ahwallarni toghra qushunishini umut kiliman.
Palwan
To Palwan:
men Chetelge chiqip ularning qolida yurge ishtlirigha heyran bolghan idim, chunki ishltlar adem chishleshni bilmeydu, moshukler bilen dos bolup otudu, manga bir dostum mening ishtim bek yaxshi u adem chishlimeydu degende men”ohhhhhhh bichare ishting ozining isht ikenligini yoqatqan ikende” degende u gep dostumgha eghir kelgen chunki ular ishtilirini baliliridek eziz koridu, lekin boynigha sirtmaq seliqliq yurudu u ishtlar.bu dostum men bilen kop mungdishish arqiliq nime demekchi ikenligimni chushengen idi.
shunung bilen oxshash sizgimu peqet ich aghritimen xalas!!!! bek bichare ikensiz.
boyningizdiki sirtmaqning supitige diqet qilarsiz.
“PALWAN 2009年9月30日01:35 | #43 ”ni men yazmihan…mening namimda baxka birsi eskertix berip yeziptu…太可悲啦!!!簡直是無語而且滑稽!
Man bihatarlik idarisihga(Anquanting)ishlayman, bu mening wazipam we hizmitim. Man mushundak yazmilarni yezishka masul, yazmisam yokirdin kattik besim bar, shunga meni toghra qushunishinglarni umut kiliman. Bundin keyinmu bahska harhil namlar bilan “koz karshim” ni otturga kuyiman, andin uni man amas bashka birsi mening namimda yeziptu, dep uzam yazghinimni uzam inkar kiliman. Mangimu amal yok, bu mening birdin bir tirikqilik manbayim, bariberi man yazmisam mening ornumda yazidihganlar bar, man tohtap kalghan bilan ish hal bolmaydu, burnimizning uqini kormay yirakni korayli. Azrak kalla islatkan adem bu yazmilarning kandak sharaitta yezilghanlikini his kilalaydu. Mushu yazmining uzinimu qong hatarge tawakkul kilip yeziwtiman, millatdashlarning bu ahwallarni toghra qushunishini umut kiliman. Rehmet sizlarge…Roza heytingizha mubarek bolsun!!!
Palwan
@Palwan
可憐蟲…你除了用這些卑鄙的手段..還會什麼呢?
你根本就不敢接受不同的聲音..聽不進去不同的聲音,只能用旁門左道…
你太可憐了..太可悲啦….太骯髒啦..
yene bir eskertip koyayki..men adettiki bir pukra…
“2009年9月30日01:35 | #43 ” & 2009年9月30日09:30 | #46 hergizmu mening awazim yaki yazmam emes…Ohximihan sada qiksa …siz kuwluk-xumluk ixlitip yalhan palwan bolup soz kalduriwatisiz…kobul killing dimidim..ozemning pikrini ottura koydum..!!! siz nimidin korkisiz ???
jening qikip ketsimu, yigit bolsang hile-mikir ixletme!
Manga pikring bolsa,tillisangmu…mazak kilsangmu..momaydek oquk axkara sozlisengmu bolidihu?? Nime setqilik bu? Yalhan palwan bop yok gepni kilmay…
Egerde yene mening namimda Palwan bop soz kaldursang ozengning ixi… qidimas !!!
＠＿＠，palwan那么激动，都谈论什么了你们？
Bazi wakitta aqqiklinip kuyiman, bashkilarni ayiplap koyiman, mening namimni ishlitip soz kalduruptu,dep kahshap koyiman, amiliyatte hammisini man yazghan, qunki bu mening hizmetim.
Palwan
…..